د بښنې نړیوال سازمان وايي چې طالبان باید سمدستي رسمي قانوني چوکاټ او اساسي قانون بیا پلی کړي او د څلورو کلونو د «خپلسری عدالت» تطبیق پای ته ورسوي.
دغه سازمان په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې طالبان د افغانستان قضایي نظام له منځه وړی او د شریعت اسلامي سختدریځه تعبیر پر بنسټ یې د یوې مبهمې جوړښت سره بدل کړی دی.
د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو قضایي نظام د بېثباتۍ، د مجازات نه شتون او د حساب ورکولو نشتوالي سره مخ دی. محکمې په خپل سر، د دروازو تر شا او د شخصي تمایلاتو تر اغیز لاندې ترسره کېږي، او مجازات لکه په دورو وهل او نور شکنجهیي عملونه د قانوني پروسې پرته تطبیق کېږي.
د بښنې نړیوال سازمان د جنوبي آسیا د سیمیزې مبارزې مسؤله، سمیرا حمیدي، وايي: «د طالبانو د څلورو کلونو واکمنۍ وروسته، پاتې شوی نظام د حقوقو له معیارونو ډیر لرې او د اطاعت پر بنسټ دی. د طالبانو قضایي نظام نه یوازې له نړیوالو معیارونو فاصله لري، بلکه شاوخوا دوه لسیزې پرمختګ یې هم شا ته شړلی دی.»
د ۲۰۲۱ کال له اګسټ مخکې، افغانستان د لیکلي اساسي قانون، مختلفو سطحو محکمې، خپلواک وکیلان او د مدافع وکیلانو سیسټم درلود. محاکمې په عادي ډول ثبت کېدې، د بیاکتنې امکان درلود او د عامه نظارت لاندې وې. د بښنې نړیوال سازمان په وینا، د طالبانو په دوره کې ډېری قضیې د یو قاضي او د یو دیني کارپوه مشورې له مخې چې د اسلامي متون له شخصي تعبیر سره فتوا ورکوي، حل کېږي. د یوې جرم سزا کولای شي خورا متفاوت وي او محاکمې اکثره په پټه ترسره کېږي.
دغه سازمان وايي چې د ملي قوانین د نشتوالي له امله، د افغانستان خلک د حقوقي اطمینان څخه بې برخې شوي دي. په ځینو کلیوالو محکمو کې، قاضیان د محاکمې په جریان کې د دیني کتابونو پاڼې څېړي چې سرچینه پیدا کړي، چې دا کار د قضایي پروسې ځنډ او متضاد حکمونه رامنځته کوي.
همدارنګه، هغه نهادونه چې د ښځو د حقوقو ملاتړ یې کاوه، لکه د کورنۍ محکمې او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي څانګې، له منځه تللي، چې ښځې له عدالت ته لاسرسي محرومې کړي دي. د بښنې نړیوال سازمان په وینا، شاوخوا ۱۵۰۰ ښځینه وکیلان او د حقوقو مدافعین چې د ۲۰۲۱ کال مخکې ثبت شوي وو، د خپلو دندو له لاسه ورکولو وروسته اړ شول چې پټ شي یا هېواد پرېږدي.
په دې راپور کې راغلي چې عامه مجازات لکه دورې وهل او په میدانونو او لوبغالو کې اعدام، پرته له عادلانه محاکمې یا قانوني بیاکتنې ترسره کېږي. شاهدانو ویلي چې نارینه د موسیقۍ اورېدلو لپاره دورې وهل شوي او ښځې د بشپړ بدن نه پوښلو له امله نیول شوې دي.
