اخیراً اخباری از طریق رسانهها منتشر شد که نشان میدهد در طی تقریبا یک ماه، در دو حادثه جداگانه، تعدادی از کارگران کشور در نتیجه انفجارهای معادن ذغال سنگ در تاجیکستان جان باختهاند. از دیدگاه حقوق کار، کار در معادن زیرزمینی، به ویژه معادن ذغال سنگ، یکی از مشاغل سنگین و پرخطر است. به همین دلیل، علاوه بر امتیازات مادی و حقوق بیشتر، شرایط ایمنی، نوع قرارداد کار، بیمه، ساعات کاری و حقالخطر، همگی جزو مقررات خاص این بخش محسوب میشوند.
در این نوشته، قصد داریم وضعیت کارگران کشور که در معادن زیرزمینی، از جمله معادن ذغال سنگ در تاجیکستان کار میکنند، از منظر حقوق کار بررسی کنیم و ببینیم آیا حقوق قانونی این کارگران رعایت شده است یا خیر.
حقوق کارگران
در خصوص حقوق کارگران، موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرد:
- شرایط استخدام
برای استخدام کارگران، شرایط زیر ضروری است:
الف: کارگر باید مطابق با قانون کار کشور محل اشتغال و اسناد بینالمللی سازمان بینالمللی کار (ILO) استخدام شود.
ب: قرارداد کار باید کتبی باشد و در صورت استخدام اتباع خارجی، قرارداد باید در مراجع ذیربط کشور محل کار ثبت شود.
پ: مدت قرارداد (دائمی یا موقتی) باید مشخص گردد.
ت: ساعات کار باید مشخص باشد. طبق مقررات سازمان بینالمللی کار، ساعات کار نباید از ۸ ساعت در یک روز و ۴۸ ساعت در یک هفته تجاوز کند. البته در صورت توافق، اضافهکاری مجاز است. در معادن، اضافهکاری تنها در شرایط اضطراری مجاز است.
ث: میزان مزد، زمان و نحوه پرداخت آن باید در قرارداد ذکر شود.
- بیمه و خدمات اجتماعی
کارفرما موظف است در موارد زیر متعهد باشد:
بیمه حوادث شغلی
بیمه سلامت و بازنشستگی
در صورت بروز حوادث غیرمترقبه، جبران خسارت
- تعطیلات و تفریح
کارگر حق برخورداری از تعطیلات و تفریحات را دارد. - امنیت شغلی و شرایط ایمنی
برای کارگران، باید اطمینان حاصل شود که شرایط کار مطابق با قرارداد ادامه یابد و شرایط ایمنی نیز تضمین شود.
تکالیف کارفرما
در معادن زیرزمینی، کارفرما مکلف به انجام موارد زیر است:
الف: تضمین شرایط ایمنی مطابق با استانداردهای مربوطه (تهویه، روشنایی، جلوگیری از ریزش تونلها و فراهم کردن تجهیزات نجات؛)
ب: ثبت حوادث محل کار و اطلاعرسانی به مقامات ذیصلاح
پ: پرداخت حقوق کارگران مطابق با قرارداد و به موقع؛
ت: نظارت بر وضعیت ایمنی، بهداشتی و فنی؛
ث: جلوگیری از استخدام کارگران غیرقانونی و بدون مجوز؛
ج: آموزش و تمرین ایمنی برای کارگران معادن
تکالیف دولت
دولتها نیز در این زمینه مسئولیتهایی دارند که شامل موارد زیر است:
الف: بررسی و اطمینان از شرایط ایمنی در معادن؛
ب: تدوین مقررات خاص، به ویژه در مورد محدودیتهای کار در معادن زیرزمینی، خصوصاً معادن ذغال سنگ
پ: نظارت بر استخدام کارگران خارجی، صدور ویزه کار و جلوگیری از استخدام غیرقانونی و کار اجباری
ت: رسیدگی به شکایات کارگران از طریق مراجع اداری و قضائی.
نتیجهگیری
با توجه به نکات فوق، این سوال مطرح میشود که آیا در مورد استخدام کارگران افغانستان در معادن تاجیکستان، و همچنین حقوق آنها که اخیراً در انفجارهای معادن جان باختهاند، اصول حقوق کار رعایت شده است یا خیر؟ به نظر میرسد که مقامات تاجیکستان، به عنوان عضو سازمان بینالمللی کار، باید تکالیف خود را در این زمینه به طور کامل انجام دهند و از طرف دیگر، مقامات نیز مسئولیت دارند که از حقوق شهروندان خود در خارج از کشور دفاع کنند. همچنین، سازمان بینالمللی کار باید نظارت و مسئولیتهای اخلاقی خود را در این موارد به دقت اجرا کند.
نصرالله ستانکزی آگاه مسایل سیاسی و بینالمللی و استاد پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه کابل است.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
