نن د افغانستان د وروستي پادشاه محمد ظاهرشاه د مړینې نولسمه کلیزه ده. ظاهرشاه د ۱۳۸۶ لمریز کال د زمري په لومړۍ نېټه په ۹۲ کلنۍ کې مړ شو او د کابل په مرنجان تپه کې خاورو ته وسپارل شو.
دا راپور د ظاهرشاه تر حاکمیت لاندې د افغانستان وروستي او تر ټولو اوږده شاهي نظام ته کتنه کوي؛ هغه حاکمیت چې خپل موافقین او مخالفین لري.
۴۰ کاله پادشاهي، نږدې ۳۰ کاله په جلاوطنۍ کې او پنځه کاله هم د امریکا په ملاتړ د نوي نظام د رامنځته کېدو په منځ کې؛ محمد ظاهر شاه د معاصر تاریخ ځلانده څېره او د افغانستان وروستی پادشاه دی.
هغه ۱۹ کلن و چې د خپل پلار محمد نادر شاه تر وژل کېدو وروسته، په ۱۳۱۲ لمریز کال کې سلطنت ته ورسېد. خو د سلطنت اداره یې د ترونو په لاس کې وه او نږدې ۴۰ کاله یې په افغانستان کې تر ټولو اوږد حاکمیت درلود.
په افغانستان کې د ظاهرشاه حاکمیت په دویمه نړیواله جګړه او سړه جګړه کې بېطرفه پاتې شو، د پخواني شوروي او امریکا ترمنځ یې په بهرني سیاست کې انډول وساته او په پای کې د شلمې پېړۍ په نړیوالو ناخوالو او اړه دوړ کې هېواد په ارامۍ او سوله کې پاتې شو.
محمد ظاهر شاه د هېواد د مډرن کولو لپاره ګامونه پورته کړل؛ له اقتصادي اصلاحاتو نیولې د ښځو په ګډون زده کړو ته د زمینې تر برابرولو پورې. د هغه په دوره کې د افغانستان لپاره اساسي قانون ترتیب شو چې شاهي نظام یې مشروطه کړ او سیاسی ګوندونو او مطبوعاتو ته یې نسبتي ازادي ورکړه.
په ۱۳۵۱ لمریز کال کې کله چې شاه په ایټالیا کې و، د افغانستان وروستی شاهي نظام د هغه د کاکا زوی محمد داوود خان د کودتا له امله نسکور شو او د افغانستان لومړنی جمهوریت رامنځته شو. شاه نږدې دېرش کاله په روم کې په جلاوطنۍ کې پاتې شو.
د طالبانو د لومړي حکومت تر سقوط وروسته، ظاهرشاه کابل ته راستون شو او د ۱۳۸۱ لمریز کال لویې جرګې ورته د «ملت بابا» لقب ورکړ.
د افغانستان پخواني پادشاه محمد ظاهر شاه په خپلو ځینو ویناوو کې ویلي وو: «هغه څه چې راتلونکي پورې اړوند دي، کله چې زموږ نننۍ اړتیاوې پای ته ورسېږي، طبعي ده چې یوه ورځ به خپلو هېوادونو ته ولاړ شي او موږ به امریکاییانو ته د یوه دوست په سترګه ګورو.»
ظاهر شاه په همدې ورځ په ۱۳۸۶ لمریز کال کې مړ شو.
د هغه مخالفین د هغه د څلورو لسیزو پادشاهۍ پر مهال له غريبۍ او د اصلاحاتو د ورو بهیر یادونه کوي او هغه د یوه عیاش او خوشګزرانه شاه په توګه یادوي؛ خو موافقین یې بیا ظاهرشاه ته په افغانستان کې د سیاسي ثبات، سولې او ملي یووالي د سمبول په توګه ګوري.
د پوهنتون استاد نصرالله ستانکزی وایي: «قانونمداري یې په ځانګړي ډول د خپل حکومت په وروستۍ لسیزه کې په کلکه مراعات کړه. د مدني او دموکراتیکو ازادیو لپاره یې جوړونکي اقدامات وکړل چې تر هغه وروسته د افغانستان په تاریخ کې لږ بېلګه لیدل کېږي.»
سیاسي مبصر سرور نیازی وایي: «د خپلې پادشاهۍ پر مهال یې د افغانستان د پرمختګ او پرمختګ لپاره ډېر کارونه وکړل. که تاسو نن سیلوګانې وینئ، د ټوکرانو فابریکې وینئ يا په کابل کې ځینې ښکلي قصرونه او د افغانستان لویې لارې وینئ، دا ټول د ظاهرشاه د کار محصول و.»
د ظاهرشاه د شاهۍ په دوره کې افغانستان د خپل معاصر تاریخ په تر ټولو ارامو لسیزو کې ساه واخیسته، خو د داوود خان تر کودتا وروسته، افغانستان له نیمې پېړۍ زیات له پرلهپسې جګړو، سیاسي تحولاتو او بېثباتۍ سره مخ شو.
