در یک صبح خاموش در کابل، دختری نوجوان کتابهایش را از زیر بستر بیرون میآورد؛ کتابهایی که دیگر اجازه ندارد آنها را به مکتب ببرد. او میگوید: «هر روز فکر میکنم شاید فردا دروازهها باز شود، اما هر بار امیدم کمتر میشود.» این روایت، تنها داستان یک دختر نیست، بلکه بازتاب واقعیتی است که هزاران دختر در افغانستان با آن روبهرو هستند.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، محدودیت بر آموزش دختران به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات داخلی و بینالمللی تبدیل شده است. در حالیکه مقامهای طالبان بارها از «بررسی شرایط مناسب» سخن گفتهاند، در عمل میلیونها دختر از حق بنیادی آموزش محروم ماندهاند.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که هم آموزههای اسلامی و هم اصول حقوق بشر بهصراحت بر حق آموزش برای همه انسانها تأکید دارند. در قرآن کریم، با طرح این پرسش که «آیا کسانی که میدانند با کسانی که نمیدانند برابرند؟»، بر ارزش دانش تأکید شده است. افزون بر این، در سنت اسلامی، آموزش نهتنها یک حق، بلکه یک فریضه دانسته شده که زن و مرد را بهگونه برابر در بر میگیرد.
تاریخ اسلام نیز گواه روشنی بر این ادعا است. زنان در دورههای مختلف اسلامی نقش فعالی در عرصههای علمی داشتهاند؛ از عایشه بنت ابوبکر، که بهعنوان یکی از برجستهترین راویان حدیث شناخته میشود، تا زنان دیگری که در انتقال و گسترش دانش سهم داشتهاند.
همه این نمونهها نشان میدهند که آموزش زنان نهتنها پذیرفته شده، بلکه مورد تشویق نیز بوده است.
در سوی دیگر، چارچوبهای حقوق بینالملل نیز بهروشنی بر حق آموزش تأکید دارند. بر اساس اعلامیه جهانی حقوق بشر، هر فرد حق دارد از آموزش برخوردار باشد و این حق باید بدون تبعیض، از جمله تبعیض جنسیتی، تأمین شود.
همچنین میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، دولتها را مکلف میسازد تا دسترسی برابر به آموزش را برای همه فراهم کنند.
با این حال، محرومسازی دختران از آموزش در افغانستان نهتنها این اصول را نقض میکند، بلکه پیامدهای گستردهای نیز به همراه دارد. کارشناسان میگویند که ادامه این وضعیت میتواند به کاهش مشارکت اقتصادی زنان، افزایش فقر و تضعیف توسعه اجتماعی منجر شود. در جامعهای که نیمی از جمعیت آن از آموزش باز بماند، مسیر پیشرفت نیز ناگزیر کند و ناپایدار خواهد بود.
با وجود این محدودیتها، بسیاری از دختران همچنان تلاش میکنند بهگونههای مختلف به آموزش ادامه دهند؛ از صنفهای مخفی گرفته تا آموزشهای آنلاین. این تلاشها نشاندهنده اهمیت آموزش در زندگی آنان و امیدی است که هنوز خاموش نشده است.
در نهایت، مسئله آموزش دختران در افغانستان تنها یک موضوع داخلی نیست، بلکه به یکی از آزمونهای مهم برای تعهد به ارزشهای دینی، انسانی و حقوق بشری تبدیل شده است. اینکه آیا دروازههای مکتب دوباره به روی دختران باز خواهد شد یا نه، پرسشی است که پاسخ آن آینده یک نسل را رقم خواهد زد.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
