تحولات اخیر در ونزوئلا و ادعای دونالد ترمپ، رئیسجمهور ایالات متحده، درباره «دستگیری» نیکولاس مادورو پس از حملههای گسترده نظامی، بار دیگر توجه رسانههای جهان را به امریکای لاتین و نقش تاریخی واشنگتن در این منطقه جلب کرده است.
از رسانههای امریکایی و اروپایی گرفته تا شبکههای خبری امریکای جنوبی، این پرسش بهطور جدی مطرح شده است که آیا جهان شاهد بازگشت الگوی مداخلات دوران جنگ سرد در این منطقه است؟
دلایل ریشهای تنشها
تنش میان ایالات متحده و ونزوئلا ریشه در ترکیبی از عوامل سیاسی، اقتصادی و ژئوپولیتیک دارد. دولتهای امریکا طی سالهای گذشته، دولت مادورو را «نامشروع» خوانده و آن را به نقض حقوق بشر، فساد گسترده و دست داشتن در قاچاق مواد مخدر متهم کردهاند.
در مقابل، کاراکاس این فشارها را بخشی از تلاش واشنگتن برای تغییر حکومت و کنترل منابع عظیم نفتی ونزوئلا میداند. تحریمهای سنگین امریکا علیه بخش نفت، بانکداری و تجارت ونزوئلا، اقتصاد این کشور را بهشدت تضعیف کرده و به گفته دولت مادورو، بحران انسانی را تشدید کرده است.
واشنگتن اما تأکید دارد که هدف این فشارها، وادار کردن دولت ونزوئلا به پذیرش اصلاحات سیاسی و برگزاری انتخابات «آزاد و شفاف» است.
به باور شماری از ناظران، حملههای اخیر امریکا میتواند نقطه عطفی در تنشهای چندساله میان دو کشور باشد. انتشار تصاویر دود برخاسته از فرودگاه «لا کارلوتا» در کاراکاس و گزارشها از پرواز جنگندهها بر فراز پایتخت، بهسرعت در صدر اخبار جهانی قرار گرفت و نگرانیها از گسترش درگیری را افزایش داد.
همزمان، اعلام دادستان کل امریکا درباره طرح اتهامهایی چون «تروریسم مواد مخدر» علیه مادورو و همسرش، بُعد قضایی تازهای به این بحران افزوده است؛ اقدامی که منتقدان میگویند میتواند به مشروعیتبخشی به مداخله نظامی منجر شود.
ونزوئلا و متحدانش چه میگویند؟
دولت ونزوئلا حملههای اخیر را «تجاوز آشکار نظامی» خوانده و وضعیت اضطراری ملی اعلام کرده است. مقامهای کاراکاس تأکید دارند که امریکا با استفاده همزمان از ابزار نظامی و قضایی، بهدنبال سرنگونی حکومت و بازگرداندن نفوذ سنتی خود در این کشور است.
روسیه، بهعنوان یکی از اصلیترین متحدان ونزوئلا، بهشدت از اقدامات امریکا انتقاد کرده و آن را نقض حاکمیت ملی و قوانین بینالمللی دانسته است. مسکو هشدار داده که تداوم این روند میتواند ثبات منطقه را به خطر اندازد و پیامدهای جهانی در پی داشته باشد.
ایران نیز با محکوم کردن حملههای امریکا، این اقدام را ادامه سیاست «مداخلهجویانه» واشنگتن در امریکای لاتین خوانده و بر حق ملت ونزوئلا برای تعیین سرنوشت خود تأکید کرده است. تهران که طی سالهای اخیر روابط سیاسی و اقتصادی نزدیکی با کاراکاس برقرار کرده، ونزوئلا را بخشی از جبهه کشورهای مخالف یکجانبهگرایی امریکا میداند.
در کنار ایران و روسیه، کشورهایی چون کوبا، نیکاراگوئه و بولیوی نیز با صدور بیانیههایی از دولت ونزوئلا حمایت کرده و خواستار توقف فوری اقدامات نظامی امریکا شدهاند. این کشورها، تحولات اخیر را یادآور مداخلات امریکا در دوران جنگ سرد میدانند؛ دورانی که به باور آنان، استقلال سیاسی امریکای لاتین بارها نقض شد.
سابقه تاریخی تقابل
ایالات متحده از دهههای میانی قرن بیستم تاکنون، بارها بهگونه مستقیم یا غیرمستقیم در امور داخلی کشورهای امریکای لاتین مداخله کرده است؛ از کودتا در گواتمالا و شیلی گرفته تا حمایت از حکومتهای نظامی در آرژانتین و برزیل. این مداخلات، اگرچه اغلب با شعار «مقابله با تهدیدات امنیتی» توجیه شده، اما در بسیاری موارد به بیثباتی سیاسی و نقض گسترده حقوق بشر انجامیده است.
مادورو در کنار نوریگا و صدام؛ الگویی تکرارشونده؟
ادعای دستگیری نیکولاس مادورو، او را در کنار رهبرانی قرار میدهد که پیشتر توسط ایالات متحده بازداشت یا برکنار شدهاند؛ از جمله مانوئل نوریگا، رهبر نظامی سابق پاناما، و صدام حسین، رئیسجمهور پیشین عراق.
ایالات متحده در سال ۱۹۸۹ با حمله نظامی به پاناما، مانوئل نوریگا را برکنار و بازداشت کرد؛ اقدامی که واشنگتن آن را با مقابله با قاچاق مواد مخدر و «اقدامات غیردموکراتیک» توجیه میکرد. پیش از آن، دادگاههای امریکا نوریگا را به قاچاق مواد مخدر متهم کرده بودند؛ الگویی که منتقدان میگویند امروز نیز در پروندهسازی علیه مادورو دیده میشود.
نمونهای مشابه در خارج از امریکای لاتین به صدام حسین بازمیگردد که در دسمبر ۲۰۰۳، نه ماه پس از حمله و اشغال عراق به رهبری ایالات متحده، توسط نیروهای امریکایی بازداشت شد؛ جنگی که بعدها روشن شد بر پایه اطلاعات نادرست درباره سلاحهای کشتار جمعی آغاز شده بود.
بازگشت سایه جنگ سرد؟
آنچه امروز در ونزوئلا جریان دارد، بهگفته شماری از تحلیلگران، فراتر از یک بحران داخلی یا دوجانبه است. صفبندی قدرتها، حمایت روسیه و ایران از کاراکاس در برابر فشار امریکا، و استفاده همزمان از ابزارهای نظامی، اقتصادی و قضایی، همگی یادآور منطق تقابلهای دوران جنگ سرد است.
با ادامه این تنشها، آینده ونزوئلا و ثبات امریکای لاتین همچنان نامشخص به نظر میرسد. پرسش اصلی این است که آیا جامعه جهانی میتواند مانع تکرار چرخه تاریخی مداخله و بیثباتی شود، یا سایه جنگ سرد بار دیگر بر این منطقه سنگینی خواهد کرد.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
