زهران کوامه ممدانی، شهردار تازهبرگزیده نیویورک، چهرهای است که سیاست شهری را بار دیگر با مفهوم عدالت اجتماعی پیوند زده است. او از نسلی است که باور دارد سیاست باید از خیابانهای کارگری و محلههای فراموششده برخیزد، نه از دفاتر شرکتهای بزرگ. واژههایی چون «کارگر»، «حق»، «عدالت» و «مردم» در گفتار ممدانی، نه شعارهای تبلیغاتی، بلکه ستونهای اندیشهای هستند که بر پایهی سوسیالیسم دموکراتیک شکل گرفته است.
ممدانی در سال ۱۳۶۶ خورشیدی (۱۹۸۷ میلادی) در شهر کامپالا، پایتخت اوگاندا، به دنیا آمد. پدرش محمود ممدانی، اندیشمند سرشناس افریقایی و استاد دانشگاه، و مادرش فاطمه راجا، پژوهشگر و فعال حقوق زنان بود. خانوادهاش در دوران ناآرامیهای سیاسی اوگاندا ناچار به مهاجرت شدند و در سال ۱۳۷۰ به امریکا رفتند و در محلهی کوئینز نیویورک ساکن شدند.
زندگی در کوئینز – محلهای پرجمعیت، چندقومیتی و فقیر – ذهن زهران جوان را با واقعیت نابرابری اجتماعی آشنا کرد. او خود را فرزند محلهای میداند که میان برجهای سرمایهداران و خانههای تنگ مهاجران گرفتار است. از همان سالهای نوجوانی، دغدغهی او پرسش از چرایی این نابرابریها بود.
ممدانی از راه موسیقی و شعر با جامعه سخن گفت. او در قالب ترانههایی که خود مینوشت، به نقد سرمایهداری و فقر پرداخت. در یکی از آثارش به نام «برآمد و فرود دستور کار نولیبرالی»، ساختار اقتصادی ناعادلانهی امریکا را نقد کرد و از رنج کارگران سخن گفت.
او گفته است: «هر واژهای که مینویسم، بازتاب درد کارگرانی است که صدایشان در رسانهها شنیده نمیشود.» همین رویکرد هنری، پلی میان او و سیاست اجتماعی شد؛ سیاستی که بر تجربهی زیسته مردم عادی استوار است.
ممدانی در دانشگاه «بودوین» در ایالت مِین، علوم سیاسی خواند و سپس در دانشگاه کلمبیا دوره کارشناسی ارشد را گذراند. پژوهش پایانیاش درباره جنبشهای ضد استعمار در افریقا بود؛ موضوعی که ریشه در اندیشههای پدرش داشت.
همزمان با بحران اقتصادی سال ۲۰۰۸، او فعالیت اجتماعی خود را در نیویورک آغاز کرد: تدریس در مدارس محلی، همکاری با نهادهای مردمی و تلاش برای حقوق کارگران مهاجر. این تجربهها اندیشه او را از سطح نظری به میدان عمل کشاند.
ممدانی در گفتوگوهایش میگوید: «عدالت، اگر فقط در کتابها بماند، به درد مردم نمیخورد. باید آن را به خیابان برد.»
در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷ میلادی) ممدانی به جنبش سوسیالیستهای دموکرات امریکا پیوست. این جنبش، که در پی بازگرداندن مفهوم عدالت اجتماعی به سیاست امریکا بود، با شعار «قدرت از آنِ مردم است، نه شرکتها» شناخته میشود.
او در انتخابات سال ۱۳۹۹ نماینده یکی از مناطق نیویورک شد و از همان آغاز، صدای طبقهی کارگر و جوانان بیخانمان گردید. سخنانش در مجلس ایالتی آمیخته با واژگان عدالتخواهی بود. او از طرحهایی پشتیبانی کرد که بر مسکن ارزان، آموزش همگانی و کاهش هزینههای درمان تأکید داشت.
ممدانی میگوید: «هیچ جامعهای بدون خانه برای همه، عادلانه نیست.» این جمله خلاصه دیدگاه سوسیالیستی اوست که مسکن را حق همگانی میداند، نه امتیاز اقتصادی.
در سال ۱۴۰۴، پس از رسواییهای گسترده شهردار پیشین، زهران ممدانی به عنوان نامزد مستقل و با پشتیبانی گروههای سوسیالیستی در انتخابات شهرداری نیویورک شرکت کرد. شعار اصلی او «نیویورک برای همه» بود؛ شعاری که در میان کارگران، معلمان، پرستاران و مهاجران بازتابی گسترده یافت.
او در کارزار انتخاباتی خود، کمکهای مالی بزرگ از شرکتها را نپذیرفت و تنها از یاریهای کوچک مردم بهره گرفت. همین امر، نشانهای از باور او به «اقتصاد مردمی» و استقلال از سرمایهداران بود. در نتیجه، با ۵۲ درصد آرا به پیروزی رسید و نخستین شهردار آشکارا سوسیالیست نیویورک شد.
در سخنرانیها و نوشتههای او، چند واژه محور اندیشهاش را تشکیل میدهد:
- کارگر: او خود را سخنگوی کارگران و مزدبگیران میداند و بارها گفته است: «سیاست، زمانی زنده است که به کارگر پاسخ دهد.»
- عدالت اجتماعی: برای ممدانی، عدالت نه تنها در برابر قانون، بلکه در بهرهمندی برابر از آموزش، سلامت و مسکن معنا دارد.
- حق عمومی: او بر «حق همگانی» در برابر «مالکیت خصوصی» تأکید میکند و بر این باور است که خدمات اساسی باید برای همه در دسترس باشد.
- بازتوزیع ثروت: ممدانی میگوید، نابرابری محصول تصادف نیست، بلکه نتیجه ساختارهای اقتصادی است که باید اصلاح شوند.
این واژهها، که در گذشته در سیاست امریکا رنگ باخته بودند، اکنون به زبان رسمی شهرداری نیویورک بازگشتهاند.
ممدانی طرحهایی گسترده برای دگرگونی نیویورک ارائه کرده است:
- ساخت صدها هزار واحد مسکونی ارزان تا سال ۱۴۰۹،
- کاهش ۴۰ درصدی بودجه نیروهای انتظامی و افزایش هزینههای آموزش و خدمات اجتماعی،
- گسترش حملونقل رایگان و پاک،
- پشتیبانی از اتحادیههای کارگری و افزایش دستمزد پایه.
او باور دارد که «امنیت واقعی از خانه و کار میآید، نه از زندان و اسلحه.»
مواضع صریح ممدانی، از جمله حمایت او از جنبش تحریم اسرائیل و مخالفت با جنگ، خشم گروههای محافظهکار را برانگیخته است. با این حال، او میگوید: «عدالت اگر تنها برای برخی باشد، دیگر عدالت نیست.» همین باور، او را نزد جوانان و اقلیتهای نژادی محبوب کرده است.
سوسیالیسمی که ممدانی از آن سخن میگوید، با قالبهای سنتی تفاوت دارد. او به جای تملک دولتی، بر «حق برابر در زندگی» تأکید میکند. آموزش، درمان، مسکن و محیطزیست در مرکز این نگرش قرار دارند. این همان سوسیالیسم مردمی است که از دل نیازهای واقعی جامعه برمیخیزد، نه از ایدئولوژی خشک حزبی.
زهران ممدانی چهرهای است که واژههای عدالت و کارگر را دوباره در سیاست امریکا زنده کرده است. او نشان داده است که میتوان در دل یک نظام سرمایهداری، از زبان مردم سخن گفت و آرمان برابری را به عمل سیاسی بدل کرد.
داستان او، داستان نسلی است که از دل مهاجرت و رنج برخاسته تا نشان دهد سوسیالیسم هنوز میتواند زبان عدالت در روزگار ما باشد؛ زبانی که از کوئینز برخاست، اما پژواکش اکنون از نیویورک تا سراسر جهان شنیده میشود.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
