یافتههای تازه برنامه توسعه ملل متحد که در گزارش شاخص فقر چندبُعدی جهانی ۲۰۲۵ منتشر شده، نشان میدهد که ۶۴.۹ درصد نفوس افغانستان در فقر چندبُعدی بهسر میبرند. همچنین، ۱۹.۹ درصد دیگر از نفوس این کشور در معرض خطر سقوط به زیر خط فقر قرار دارند.
مقدار شاخص فقر چندبُعدی افغانستان که یکی از شاخصهای کلیدی در سنجش شدت و گستردگی فقر است، برابر با ۰.۳۶۰ اعلام شده—که بهمراتب بالاتر از میانگین منطقهای آسیای جنوبی (۰.۰۹۱) و نیز کشورهای همسایه چون پاکستان (۰.۱۹۸) و نیپال (۰.۰۸۵) است.
در این گزارش آمده است که بهجز افغانستان، سایر کشورهای آسیای جنوبی در سالهای اخیر در کاهش فقر پیشرفت چشمگیری داشتهاند و بیشترین شمار افرادی که از فقر خارج شدهاند، متعلق به همین منطقه بوده است.
شدت فقر در افغانستان؛ فراتر از نبود درآمد
شدت محرومیت در افغانستان—که نشاندهنده سطح فقدان نیازهای اساسی در میان افراد فقیر است—۵۵.۵ درصد گزارش شده است. این بدان معناست که افراد فقیر در این کشور، بهطور متوسط، در بیش از نیمی از شاخصهای وزنی مورد سنجش دچار محرومیتاند.
طبق گزارش، بزرگترین عامل فقر در افغانستان «معیارهای زندگی» است که ۴۲.۵ درصد از محرومیت کلی را تشکیل میدهد. پس از آن، آموزش با ۳۳.۴ درصد و سلامت با ۲۴.۱ درصد در ردههای بعدی قرار دارند.
این ابعاد شامل دسترسی به مسکن ایمن، برق، آب آشامیدنی سالم، خدمات آموزشی و مراقبتهای پزشکی میشود.
گزارش ملل متحد تأکید میکند که پاسخهای چندبخشی در حوزه سیاستگذاری فوری و ضروریاند؛ نه تنها از طریق حمایت مالی، بلکه با سرمایهگذاری پایدار در زیرساختها، خدمات درمانی و بهبود کیفیت آموزش.
این سازمان هشدار داده که بدون اقدامات یکپارچه و هدفمند، میلیونها تن در معرض گرفتارشدن در فقر نسلی باقی خواهند ماند.
این گزارش که بهصورت مشترک از سوی برنامه توسعهای ملل متحد و ابتکار فقر و توسعه انسانی آکسفورد منتشر شده، بر همپوشانی خطرناک میان فقر و مخاطرات اقلیمی در سطح جهان تأکید دارد.
طبق یافتهها، نزدیک به ۸ تن از هر ۱۰ تن که در فقر چندبُعدی زندگی میکنند—یعنی حدود ۸۸۷ میلیون تن از مجموع ۱.۱ میلیارد تن —بهطور مستقیم در معرض خطراتی چون گرمای شدید، سیلاب، خشکسالی یا آلودگی هوا قرار دارند.
نسخه ۲۰۲۵ این گزارش با عنوان «سختیهای همپوشان: فقر و مخاطرات اقلیمی»، پیش از برگزاری نشست اقلیمی COP30 در برازیل منتشر شده و هشدار میدهد که فقر دیگر صرفاً یک مسئله اجتماعی و اقتصادی نیست، بلکه تحت تأثیر مستقیم بیثباتیهای زیستمحیطی و فشارهای جهانی بر سیاره قرار دارد.
این گزارش با اشاره به آسیبپذیری شدید کشورهایی چون افغانستان، میگوید زیرساختهای ضعیف، ظرفیت حکمرانی محدود و نبود نظامهای حمایت اجتماعی، موجب میشود تغییرات اقلیمی فقر را عمیقتر و پایدارتر کند.
فقر چندبُعدی فقط به نبود درآمد محدود نمیشود، بلکه محرومیت همزمان در چند بُعد کلیدی زندگی را میسنجد. این شاخص، محرومیت را در سه حوزه اصلی ارزیابی میکند: صحت، شامل سوءتغذیه و مرگومیر کودکان؛ آموزش، شامل سالهای تحصیل و حضور در مکتب و معیارهای زندگی، شامل دسترسی به برق، آب پاک، بهداشت، مسکن و داراییها.
فردی زمانی «فقیر چندبُعدی» محسوب میشود که دستکم در یکسوم از این شاخصها دچار محرومیت باشد.
