تجارت ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان در سال مالی ۲۰۲۶ به پایینترین سطح در سالهای اخیر سقوط کرده است.
رسانههای پاکستانی گزارش دادهاند که شمار کانتینرهای ترانزیتی افغانستان از حدود ۸۹ هزار کانتینر پیش از بازگشت طالبان به قدرت، به ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر در سال مالی جاری کاهش یافته است. ارزش این تجارت نیز از حدود پنج میلیارد دالر به ۳۶۷ میلیون دالر رسیده است.
بر اساس این گزارش، هرچند بسته شدن مرزهای پاکستان با افغانستان در اکتوبر ۲۰۲۵ به دلیل نگرانیهای امنیتی روند کاهش تجارت را تشدید کرده، اما دادهها نشان میدهد که این روند از سالها پیش آغاز شده و تنها نتیجه محدودیتهای مرزی نیست.
تحلیلگران اقتصادی به دان گفتهاند که طالبان پیش از بسته شدن مرزها، سیاست کاهش وابستگی افغانستان به بنادر پاکستان را دنبال کرده و همزمان تلاش کردهاند تجارت خارجی را از مسیر ایران و کشورهای آسیای مرکزی گسترش دهند.
به گفته آنان، این سیاست بهتدریج باعث شده است که افغانستان مسیرهای جایگزین را برای واردات و صادرات خود انتخاب کند.
بر اساس این گزارش، تجارت ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان پس از بازگشت طالبان، در سال مالی ۲۰۲۳ برای مدتی افزایش یافت و به بیش از ۱۰۲ هزار کانتینر به ارزش ۶.۷ میلیارد دالر رسید، اما این روند دوام نیاورد. شمار کانتینرها در سال مالی ۲۰۲۵ به ۴۲ هزار و ۹۵۹ و در سال مالی ۲۰۲۶ به ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر کاهش یافت.
این گزارش همچنین از سقوط شدید «ترانزیت معکوس» خبر میدهد؛ مسیری که از طریق آن صادرات افغانستان، بهویژه به هند، از مرز واگه و بنادر کراچی انجام میشد. ارزش این بخش از تجارت از ۴۵۴ میلیون دالر در سال مالی ۲۰۲۵ به تنها هفت میلیون دالر در سال مالی ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
دان در ادامه به گزارش «نظارت اقتصادی افغانستان ۲۰۲۶» بانک جهانی استناد کرده که بر اساس آن، واردات افغانستان در سال مالی ۲۰۲۵ با ۱۵ درصد افزایش به ۱۳.۲ میلیارد دالر رسیده است.
بر پایه این گزارش، ایران با سهم ۳۱.۳ درصدی بزرگترین تأمینکننده کالاهای وارداتی افغانستان بوده و نزدیک به نیمی از واردات این کشور از مسیرهای مستقیم یا ترانزیتی ایران انجام شده است.
بانک جهانی هشدار داده است که بسته ماندن گذرگاههای مرزی پاکستان، همراه با تنشهای منطقهای و افزایش هزینههای حملونقل، تجارت خارجی افغانستان را تضعیف کرده و هزینه واردات را افزایش داده و درآمدهای صادراتی را کاهش داده است.
به گفته بازرگانان، انتقال کالا از مسیرهای طولانیتر بهای کالاهای اساسی، از جمله برنج، روغن نباتی و دارو را افزایش داده و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد کرده است.
این گزارش میافزاید که کاهش تجارت مرزی همچنین فرصتهای شغلی هزاران راننده باربری، کارگر باربری، کارکنان گمرک، انبارها و دیگر افراد وابسته به تجارت فرامرزی را کاهش داده است.
