افزایش پیهم بهای سوخت در بازارهای افغانستان، نگرانی شهروندان و رانندگان را برانگیخته است. آنان میگویند بلند رفتن قیمت پترول، دیزل و گاز مایع، هزینههای زندگی را افزایش داده و درآمد روزانهشان را کاهش داده است.
در حال حاضر در بازارهای کابل، یک لیتر پترول حدود ۷۲ افغانی، یک لیتر دیزل ۶۸ افغانی و یک کیلوگرام گاز مایع ۶۰ افغانی به فروش میرسد.
شماری از شهروندان و رانندگان میگویند در شرایطی که توان اقتصادی مردم کاهش یافته، افزایش بهای سوخت فشار بیشتری بر خانوادهها وارد کرده است.
یکی از رانندگان میگوید: «وقتی قیمت بالا میرود، مسافر همان کرایه قبلی را میدهد؛ اما ما مجبور استیم که هزینه بیشتر برای نفت و گاز پرداخت کنیم. اگر قیمت سوخت پایین باشد، همان کرایه را میگیریم و اگر بالا هم برود، باز هم همان کرایه را میگیریم؛ در نتیجه برای ما چیزی باقی نمیماند.»
افزایش بهای سوخت در افغانستان پس از بالا گرفتن تنشهای منطقهای و افزایش نگرانیها درباره عرضه نفت و امنیت مسیرهای انتقال انرژی آغاز شد. در جریان درگیری میان ایران و اسرائیل و حمله امریکا به تأسیسات هستهای ایران، قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یافت.
با این حال، پس از کاهش تنشها و پایین آمدن نگرانیها در بازار جهانی، بهای نفت دوباره کاهش یافت؛ اما بازار افغانستان برخلاف این روند، همچنان شاهد افزایش قیمت سوخت بوده است.
مسئولان اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان افزایش قیمت جهانی نفت، کاهش واردات و مشکلات انتقال را از عوامل اصلی افزایش بهای سوخت در کشور میدانند.
در کنار این عوامل، وضعیت عرضه در بازار منطقه نیز بر قیمتها تأثیر گذاشته است. در جریان تنشهای اخیر، به دلیل وجود ذخایر قبلی در افغانستان، بازار با کمبود شدید سوخت روبهرو نشد؛ اما شماری از واردکنندگان به دلیل نوسان قیمتها، خرید محمولههای تازه را کاهش دادند.
آنان نگران بودند که در صورت خرید سوخت با قیمتهای بالا و کاهش دوباره قیمت جهانی نفت، با زیان مالی مواجه شوند.
پس از کاهش تنشها، مشکلات تازهای در روند تأمین سوخت به وجود آمد. روسیه که یکی از تأمینکنندگان مهم فرآوردههای نفتی برای افغانستان و کشورهای منطقه است، پس از آسیب دیدن شماری از پالایشگاههایش در حملههای اوکراین با فشار بیشتری در بخش عرضه سوخت مواجه شده است.
گزارشهای بینالمللی نیز نشان میدهد حملههای اوکراین به پالایشگاههای نفتی روسیه، عرضه سوخت در این کشور را تحت فشار قرار داده و روسیه برای جبران نیاز داخلی، واردات بنزین از بلاروس را افزایش داده است؛ موضوعی که میتواند بر بازار کشورهای وابسته به فرآوردههای نفتی روسیه نیز تأثیر بگذارد.
افغانستان بخشی از نیاز خود به سوخت را از ایران و ترکمنستان نیز تأمین میکند، اما پس از تنشهای اخیر، میزان واردات پترول از ایران نسبت به گذشته کاهش یافته است.
فعالان بازار میگویند ذخایر موجود سوخت در داخل کشور تاکنون مانع افزایش شدیدتر قیمتها شده است، اما بازگشت بازار به وضعیت عادی به زمان نیاز دارد.
در همین حال، شماری از مسئولان تانکهای تیل در کابل میگویند تنشهای منطقهای، افزایش هزینه انتقال و تغییرات در بازار جهانی از عوامل افزایش بهای سوخت در کشور است.
محمدالدین، مسئول یک تانک تیل در کابل، میگوید: «همین ناامنیها و جنگهای منطقهیی باعث شدهاند که تأثیرات آن بالای افغانستان و زندگی ما هم بیایند؛ به همین خاطر قیمتها بالا رفتهاند.»
او میافزاید که افزایش هزینه انتقال نیز بر قیمت نهایی سوخت در بازار تأثیر گذاشته است.
در همین حال، رانندگان از مسئولان میخواهند برای کاهش فشار اقتصادی بر مردم اقدام کنند.
لعل محمد، راننده، میگوید: «خواست ما از مسئولان این است که اگر صدای مردم را میشنوند، برای ما سهولت کاری ایجاد کنند و در قسمت کاهش قیمتها اقدام جدی کنند، تا بتوانیم زندگی خود را ادامه بدهیم، چون در شرایط فعلی برای بسیاری از مردمان افغانستان فقط زنده ماندن است، زندهگی کردن نیست.»
افزایش بهای سوخت در افغانستان در حالی ادامه دارد که شهروندان از بالا رفتن هزینههای زندگی و دشوارتر شدن وضعیت اقتصادی نگراناند. آنان میگویند اگر روند افزایش قیمتها ادامه یابد، فشار بیشتری بر خانوادهها و کسبوکارهای کوچک وارد خواهد شد.
