تلاشها برای وصل افغانستان به چین از سالها به اینسو ادامه دارند و ولسوالی واخان بدخشان در شمال شرق کشور، یگانه راه برای این تواصل اقتصادی است.
طالبان در دو مرحله کار جغل اندازی دهلیز واخان را آغاز کردهاند و در واپسین مورد وزارت احیا و انکشاف دهات آنان در ۲۶ جوزای سال روان هجری خورشیدی گفت که کار ساخت جاده واخان ۷۵ درصد پیش رفته است و به زودی تکمیل خواهد شد.
اما وزیر پیشین ترانسپورت و هوانوردی کشور میگوید که برای آغاز تجارت و ترانزیت با چین، نیاز به سرمایهگذاریهای هنگفت در ساخت شاهراه و راه آهن در دهلیز واخان است.
ولسوالی واخان
ولسوالی واخان بدخشان دهلیز باریکی است که با داشتن کوهای بلند در شمال شرق افغانستان موقعیت دارد؛ منطقه حایلی که در قرن نوزدهم برای جداکردن قلمروهای بریتانیا و شوروی پیشین ایجاد شد. این ولسوالی ۳۰۰۰ هزار تا ۶۸۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و یکی بزرگترین و کمجمعیتترین ولسوالیهای بدخشان شمرده میشود.
واخان ۲۶۰ کیلومتر درازی و ۱۲ تا ۶۰ کیلومتر پهنا دارد. مرکز این ولسوالی خندود است. واخان که به شکل یک دهلیز باریک است، افغانستان را با چین وصل میکند.
پیشینه آغاز کار جاده واخان
کار ساخت جاده واخان از ساحه «بزهای گنبد» تا مرز چین برای نخستین بار در میزان سال ۱۳۹۹ خورشیدی آغاز شد. در دوره جمهوریت مسئولیت ساخت آن را وزارت فواید عامه به عهده داشت و ۱۵ درصد کار آن پیش رفته بود که حکومت بهدست طالبان سقوط کرد.
با آمدن طالبان مسئولیت پیشبرد ساخت جاده واخان از وزارت فواید عامه به عهده وزارت احیاء و انکشاف دهات سپرده شد.
محمد یونس آخند، وزیر پیشین وزارت احیاء و انکشاف دهات طالبان، پیش از این گفت: «امروز الحمد لله اینجا آن سرک شروع است آن پروژهای که تا سرحد چین میرسد.»
مراحل تکمیلی کار این جاده
طالبان کار مرحله نخست جاده دهلیز واخان را در ماه ششم سال ۱۴۰۲ خورشیدی آغاز کردند. این جاده از ساحه «بزهایِگنبد» آغاز و تا نقطه صفر مرز چین ادامه دارد. درازی این فاز که پنجاه کیلومتر است با هزینه ۱۸۳ میلیون افغانی در حال ساخت است.
در واپسین مورد، معاونیت اقتصادی رئیس وزیران طالبان گفت که بیش از ۶۰ درصد کار این جاده به پایان رسیده است.
مرحله دوم دهلیز واخان بدخشان نزدیک به شش ماه بعد از آغاز فاز نخست آن امضا شد، پیش از آنکه این فاز به پایان برسد. مرحله دوم، از سرحد «بروغیل» آغاز و تا «بزهایِگنبد» ادامه مییابد. این بخش ۷۱ کیلومتر متر درازی و ۸ متر پهنا دارد و با هزینه ۱۴۳ میلیون افغانی ساخته میشود.
وزارت احیاء و انکشاف دهات اداره طالبان در بیست و ششم جوزا اعلام کرد که کار ساخت جاده واخان ۷۵ درصد پیش رفته است و به زودی تکمیل خواهد شد.
طالبان برای دو فاز جاده واخان که نزدیک به ۱۲۰ کیلومتر میشود، نزدیک به پنج میلیون دالر اختصاص دادهاند.
چالشهای ساخت این جاده
اما روزنامه واشنگتنپست پیش از این گزارش داد که تصاویر ماهوارهای نشان میدهند که از ماه اسد ۱۴۰۲ تا ماه دلو ۱۴۰۳ خورشیدی هیچ فعالیت ساختمانی قابل مشاهدهای در مسیر جاده واخان انجام نشده است.
حمیدالله فاروقی، وزیر پیشین ترانسپورت و هوانوردی افغانستان، میگوید: «ساختار اساسی که بتواند یک آغاز باشد برای مسیر تجارت و ترانزیت یک مسیر مصون و معیاری باشد به هیچ وجه کافی نیست به خاطر اینکه ما به صدها میلیون دالر نیاز داریم این شاید یک بحث بسیار ابتدایی باشد و این نمیتواند مشکل ما را حل کند.»
بر بنیاد اسناد یونسکو، در حالی که افغانستان بخشی از مسیر تاریخی جاده ابریشم بوده است، اما تاکنون در مسیرهای اصلی ابتکار «یک کمربند و یک راه» چین قرار نگرفته است.
با این حال، یکی از پروژههای مهم این ابتکار در تاجیکستان و در نزدیکی مرز افغانستان در حال اجرا است. بر بنیاد توافقی که سال گذشته میلادی میان چین و تاجیکستان امضا شد، چین ساخت بخش ۱۰۹ کیلومتری بزرگراه دوشنبه–کولما را آغاز کرده است؛ مسیری که تاجیکستان را از طریق گذرگاه کولما به چین متصل میسازد.
سید مسعود، آگاه مسائل اقتصادی، میگوید: «متاسفانه این که چرا نمیشود هم از لحاظ سیاسی مطرح بود اوائل که شوروی بود بعداً که امریکا آمد باز از طریق سیاسی مطرح بود که چیناییها ممانعت میکردند و حالی هم و ممانع بسیار کلان دیگر پاکستان است که این باید ساخته نشود اگر ساخته شود موقعیت راهبردی افغانستان به حدی بالا میرود که پاکستانیها به موقعیت راهبردی خودشان فکر کرده نمیتوانند.»
واخان بدخشان در دهم حمل سال ۱۳۹۳ خورشیدی دومین پارک ملی افغانستان معرفی شد. سازمان ملل متحد در آن زمان گفت که این منطقه با داشتن طبیعت زیبا و حیات وحش منحصر به خود، بهویژه گوسفند مارکوپولو از اهمیت ویژهای برای حفاظت محیط زیست برخوردار است.
افغانستان از طریق دهلیز واخان با منطقه خودمختار سینکیانگ چین هممرز است.
چین در مورد جداییطلبی، هراسافکنی و افراطگرایی در سینکیانگ نگرانیهای امنیتی جدی دارد و این مسائل را از مهمترین چالشهای امنیت ملی خود میداند.
