برنامه توسعه ملل متحد در گزارش تازهای هشدار داده است که افغانستان با وجود سهم اندک در تولید گازهای گلخانهای، از جمله آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی به شمار میرود.
این نهاد در بیانیهای گفته است که میانگین دمای افغانستان از سال ۱۹۵۰ تاکنون حدود ۱.۸ درجه سانتیگرید افزایش یافته است؛ روندی که به تشدید سیلابها، خشکسالیها، برفکوچها و طوفانهای برفی انجامیده و سالانه بیش از ۲۰۰ هزار تن را تحت تأثیر قرار میدهد.
در گزارش آمده است که شوکهای ناشی از تغییرات اقلیمی بهطور فزاینده معیشت مردم را در کشوری تهدید میکند که از پیش با فقر، ناامنی غذایی و پیامدهای چند دهه جنگ و کمبود سرمایهگذاری روبهرو بوده است.
برنامه توسعه ملل متحد تأکید کرده است: «کشورهایی مانند افغانستان کمترین سهم را در گرمایش زمین داشتهاند، اما سنگینترین پیامدهای آن را متحمل میشوند.»
این نهاد به بارندگیهای شدید و سیلابهای ناگهانی میان ماههای فبروری تا جولای ۲۰۲۵ اشاره کرده که دهها کشته و زخمی برجای گذاشت، هزاران تن را آواره کرد و خانهها، زمینهای زراعتی و زیرساختها را در بخشهای مختلف کشور ویران ساخت.
در گزارش آمده است که سیلابها به یکی از عوامل اصلی تشدید فقر در افغانستان تبدیل شدهاند؛ زیرا تخریب زمینهای زراعتی و شبکههای آبیاری میتواند محصولات کشاورزی را نابود و خانوادهها را با بدهیهای سنگین روبهرو کند.
برنامه توسعه ملل متحد همچنین نسبت به افزایش فشار بر منابع آبی افغانستان هشدار داده است. به گفته این نهاد، در ولسوالی گلدره کابل، خشکسالی باعث شده بود جریان آب رودخانهها تا ۴۰ درصد کاهش یابد، اما بازسازی شبکههای آبیاری توانسته است دسترسی هزاران خانواده به آب را بهبود بخشد.
بر اساس این گزارش، این پروژهها باعث افزایش ۲۵ تا ۴۰ درصدی محصولات زراعتی و دو برابر شدن تولید میوه در برخی مناطق شده است.
این نهاد همچنین گفته است که سازگاری بخش کشاورزی با تغییرات اقلیمی اهمیت روزافزونی پیدا کرده است؛ زیرا کشاورزان با بارندگیهای نامنظم و کمبود آب روبهرو هستند.
در بخش دیگری از گزارش، به چالشهای گسترده انرژی در افغانستان اشاره شده است. بر اساس آمار ارائهشده، مصرف سالانه برق در افغانستان حدود ۷۰۰ کیلووات ساعت به ازای هر تن است؛ رقمی که حدود ۳۰ برابر کمتر از میانگین جهانی به شمار میرود. همچنین تنها حدود ۳۵ درصد خانوادهها به شبکه برق سراسری دسترسی دارند.
برنامه توسعه ملل متحد میگوید از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از شش هزار سامانه انرژی خورشیدی را در افغانستان نصب کرده است. این سامانهها در بیش از پنج هزار و ۴۲۰ مرکز صحی، بیش از ۸۰۰ مکتب و ۸۵۰ کسبوکار مورد استفاده قرار گرفتهاند.
به گفته این نهاد، این پروژهها سالانه از انتشار بیش از ۳۳ هزار تُن گازهای گلخانهای جلوگیری کرده و مصرف دیزل را بیش از ۱۲ میلیون لیتر کاهش دادهاند.
گزارش میافزاید که بیش از دو میلیون زن افغان از طریق این طرحها به منابع انرژی پاکتر و پایدارتر دسترسی پیدا کردهاند و مراکز صحی مجهز به انرژی خورشیدی خدمات خود را برای حدود ۶۰۱ هزار تن بهبود بخشیدهاند.
برنامه توسعه ملل متحد تأکید کرده است که تجربه افغانستان نشان میدهد سرمایهگذاری در سازگاری با تغییرات اقلیمی، انرژیهای تجدیدپذیر و پروژههای مبتنی بر جوامع محلی میتواند به کاهش آسیبپذیری مردم کمک کند.
با این حال، این نهاد هشدار داده است که با ادامه افزایش دما و تکرار بیشتر رویدادهای شدید آبوهوایی، خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی برای افغانستان در سالهای آینده افزایش خواهد یافت.
