سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) در گزارش تازهای هشدار داده است که افغانستان با وجود چشمانداز نسبتاً مطلوب برای برداشت محصولات کشاورزی، با فشار فزاینده بر منابع آبی خود روبهرو است.
این سازمان گفته است که کاهش ذخایر برف، افت سطح آبهای زیرزمینی و افزایش دما میتواند در ماههای آینده بر تولید محصولات کشاورزی و دامداری تأثیر منفی بگذارد.
فائو افزوده است که با آغاز فصل تابستان، دسترسی به آب به مهمترین چالش کشاورزان تبدیل شده است. کاهش جریان رودخانهها، افزایش نیاز به آبیاری و احتمال شکلگیری پدیده اقلیمی «النینو» در ادامه سال جاری، میتواند فشار بیشتری بر بخش کشاورزی افغانستان وارد کند.
در این گزارش آمده است: «دسترسی به آب بهگونه فزاینده عامل تعیینکننده در عملکرد محصولات تابستانی، تولید دامداری و وضعیت چراگاهها خواهد بود.»
بر اساس ارزیابی اقلیمی و زراعتی ماه جون، نشانهای از نابودی گسترده محصولات دیده نمیشود و بارندگیهای بهاری اخیر به رشد محصولات در بیشتر مناطق عمده کشت گندم دیم کمک کرده است. وضعیت چراگاهها نیز در بسیاری از مناطق کشور بهبود یافته و به نفع دامداران بوده است.
با این حال، فائو هشدار داده است که ذخایر برف در رشتهکوه هندوکش و مناطق مرتفع مرکزی پایینتر از میانگین بوده و همراه با افزایش دما، احتمال کاهش منابع آبی در اوج فصل آبیاری را افزایش میدهد.
بر بنیاد پیشبینیهای این نهاد، احتمال شکلگیری پدیده النینو در فاصله ماههای می تا جولای ۸۲ درصد و احتمال ادامه آن تا زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۹۶ درصد است. هرچند النینو معمولاً با زمستانهای پربارشتر در افغانستان همراه است، اما میتواند نوسانات شدید آبوهوایی و بیثباتی اقلیمی را نیز به همراه داشته باشد.
فائو گفته است که دمای هوا در جنوب و غرب افغانستان در ماه جون بین نیم تا دو درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول خواهد بود و در بسیاری از مناطق از ۳۵ درجه سانتیگراد فراتر خواهد رفت. این وضعیت باعث افزایش تبخیر و نیاز بیشتر به آبیاری میشود.
ارزیابیهای میدانی انجامشده در هر ۳۴ ولایت کشور نشان میدهد که انتظارها از برداشت گندم امسال عموماً مثبت است. در این بررسی که بر پایه ۳۴۵ نشست گروهی با کشاورزان، دامداران و مقامهای محلی انجام شده، ۸۱ درصد پاسخدهندگان گفتهاند که انتظار برداشت خوب گندم آبی را دارند؛ رقمی که یک ماه پیش ۴۷ درصد بود.
همچنین ۶۴ درصد پاسخدهندگان گفتهاند که انتظار برداشت متوسط یا خوب گندم دیم را دارند و بیشتر کشاورزان گزارش دادهاند که محصولات آنان مطابق برنامه یا حتی زودتر از موعد رشد کردهاند. برداشت محصولات تا ماه جولای ادامه خواهد یافت.
با وجود این، نگرانیها درباره کمبود آب افزایش یافته است. نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان کمبود آب را یکی از چالشهای اصلی دانستهاند. آفات نباتی، بیماریهای محصولات و کاهش سطح آبهای زیرزمینی نیز از دیگر نگرانیهای مطرحشده بودهاند.
بر اساس این گزارش، تنها نیمی از جوامع مورد بررسی از دسترسی کافی به آب آبیاری خبر دادهاند؛ در حالی که این رقم در ماه گذشته ۷۷ درصد بود.
فائو افزوده است که حدود ۴۰ درصد مناطق مورد بررسی برای آبیاری به آبهای زیرزمینی وابستهاند و کاهش سطح این منابع، نگرانی فزایندهای برای تولیدات زراعتی ایجاد کرده است. کاهش جریان رودخانهها و اختلافها بر سر توزیع آب نیز در برخی مناطق به چالش تبدیل شدهاند.
این سازمان گفته است که وضعیت دامداری پس از بارندگیهای بهاری بهبود یافته و در نزدیک به دوسوم مناطق مورد بررسی رشد چراگاهها گزارش شده است. همچنین سهچهارم پاسخدهندگان گفتهاند که وضعیت چرا نسبت به زمان مشابه سال گذشته بهتر است.
با این حال، فائو هشدار داده است که افزایش دما و کاهش رطوبت میتواند در ادامه تابستان این بهبودها را بهویژه در بخشهایی از شمال و شمالغرب افغانستان که چراگاههای شکنندهتری دارند، با خطر مواجه کند.
این نهاد تأکید کرده است که نظارت مستمر بر وضعیت آبوهوا، منابع آبی و تولیدات زراعتی در ماههای گرم پیش رو برای جلوگیری از تشدید بحران اهمیت حیاتی خواهد داشت.
