امروز، دوشنبه هفتم ثور، برابر با چهلوهشتمین سالگشت کودتایی است که به سقوط نظام جمهوری به رهبری سردار محمد داوود خان انجامید؛ رویدادی که بسیاری آن را نقطه آغاز دورهای از بیثباتی، مداخلات خارجی و جنگهای طولانی در افغانستان میدانند.
در ۷ ثور سال ۱۳۵۷ خورشیدی، حزب دموکراتیک خلق افغانستان با پشتیبانی بخشهایی از ارتش و با پشتیبانی اتحاد جماهیر شوروی، در برابر حکومت داوود خان دست به کودتا زد. این رویداد که بعدها به «انقلاب ثور» معروف شد، بهسرعت به درگیریهای شدید در کابل انجامید. نیروهای وفادار به حزب، با استفاده از تانکها و جنگندهها، ارگ ریاستجمهوری و مراکز کلیدی قدرت را هدف قرار دادند.
در جریان این حمله، سردار محمد داوود خان، نخستین رئیسجمهور افغانستان که در سال ۱۳۵۲ با براندازی نظام سلطنتی به قدرت رسیده بود، همراه با شماری از اعضای خانوادهاش در ارگ ریاستجمهوری کشته شد. این رویداد نهتنها پایان نظام جمهوری او را رقم زد، بلکه ساختار قدرت در افغانستان را بهطور کامل دگرگون کرد.
پس از کودتا، حزب دموکراتیک خلق زمام قدرت را در دست گرفت و نورمحمد ترهکی بهعنوان رئیس دولت جدید معرفی شد. حکومت تازهتأسیس، اصلاحات گستردهای را در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی اعلام کرد؛ از جمله اصلاحات ارضی، تغییرات در نظام آموزشی و تلاش برای گسترش ایدئولوژی کمونیستی. اما این اقدامات با مخالفتهای گسترده در داخل کشور، بهویژه در میان گروههای سنتی و مذهبی روبهرو شد.
سرکوب مخالفان، بازداشتها و اعدامهای گسترده، و اختلافات داخلی در درون حزب دموکراتیک خلق، وضعیت را پیچیدهتر کرد. این ناآرامیها در نهایت به مداخله نظامی اتحاد شوروی در اواخر سال ۱۳۵۸ انجامید؛ رویدادی که جنگی طولانی و ویرانگر را در افغانستان رقم زد.
حضور نیروهای شوروی در افغانستان نزدیک به یک دهه ادامه یافت و با مقاومت گروههای مجاهدین همراه شد. این جنگ تأثیرات عمیقی بر ساختار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی افغانستان گذاشت و زمینهساز دورههای بعدی درگیری شد.
طالبان در اعلامیهای به مناسبت این روز، کودتای ۷ ثور را بهعنوان مقدمهای برای «اشغال افغانستان و تحمیل باورهای کمونیستی» توصیف کردهاند. در این اعلامیه، این رویداد محکوم شده و در مقابل، هشتم ثور بهعنوان «روز تاریخی و پرافتخار» یاد شده است؛ روزی که در سال ۱۳۷۱ به سقوط حکومت مورد حمایت شوروی و ورود مجاهدین به کابل انجامید.
با این حال، روایتها درباره ۷ و ۸ ثور در افغانستان متفاوت است. برخی این روزها را آغاز و پایان یک دوره از حاکمیت سیاسی میدانند، در حالی که برخی دیگر آنها را نقطه شروع چرخهای از خشونت، جنگهای داخلی و بیثباتی میخوانند که پیامدهای آن تا امروز ادامه دارد.
پس از خروج نیروهای شوروی در سال ۱۳۶۷ خورشیدی، حکومت داکتر نجیبالله تا سال ۱۳۷۱ دوام آورد، اما سرانجام سقوط کرد و قدرت به دست گروههای مجاهدین افتاد. با این حال، اختلافات میان این گروهها به جنگهای داخلی تازهای در کابل و دیگر مناطق انجامید.
اکنون، با گذشت ۴۸ سال از کودتای ۷ ثور، این رویداد همچنان یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر افغانستان بهشمار میرود؛ رویدادی که نهتنها نظام سیاسی کشور را تغییر داد، بلکه مسیر تحولات بعدی، از مداخله خارجی گرفته تا جنگهای داخلی، را نیز شکل داد.
