گفتوگوها درباره احتمال جذب نیروی کار از افغانستان در روسیه، پس از اظهارات سفیر طالبان در مسکو، به موضوعی جنجالی در رسانهها و محافل سیاسی این کشور تبدیل شده است.
به نوشته روز سهشنبه کمسمول مسکو در حالی که مقامها از کمبود نیروی کار در بخشهایی مانند کشاورزی و ساختوساز سخن میگویند، منتقدان نسبت به پیامدهای امنیتی، اجتماعی و سیاسی این تصمیم ابراز نگرانی میکنند.
به گزارش این رسانه گلحسن حسن، سفیر طالبان در روسیه، روز گذشته به خبرگزاری تاس گفته است که طالبان و مسکو در حال بررسی امکان اعزام کارگران افغانستان به روسیه هستند.
به گفته او، این نیروی کار میتواند در بخشهایی چون کشاورزی، پروژههای عمرانی و بازسازی زیرساختها بهکار گرفته شود.
بر اساس این گزارش، کاهش ورود مهاجران کاری از کشورهای آسیای مرکزی، کمبود نیروی انسانی در برخی مناطق روسیه و تغییر شرایط سیاسی و اقتصادی منطقه، از جمله عواملی عنوان شدهاند که مقامهای روس را به بررسی گزینههای جدید سوق داده است.
با این حال، این موضوع واکنشهای انتقادی قابل توجهی را نیز در پی داشته است. منتقدان یادآور میشوند که افغانستان از سال ۲۰۲۱ تحت حاکمیت طالبان قرار دارد؛ گروهی که کنترل گستردهای بر ساختار سیاسی، اقتصادی و رفتوآمد شهروندان این کشور اعمال میکند.
به گفته ناظران، این وضعیت، روند شناسایی هویت و بررسی پیشینه افرادی را که بهعنوان نیروی کار وارد روسیه میشوند، با چالشهای جدی مواجه میسازد.
هرچند دیوان عالی روسیه در اپریل ۲۰۲۵ طالبان را از فهرست سازمانهای هراسافکن این کشور خارج کرد، اما به نوشته «کمسمول مسکو»، این تصمیم نگرانیها درباره ثبات افغانستان و توانایی نهادهای این کشور برای نظارت مؤثر بر مهاجرت نیروی کار را کاهش نداده است.
یکی از محورهای اصلی انتقاد، مسئله گذرنامه افغانستان است. در گزارش آمده است که در سالهای اخیر، این گذرنامه تنها در اختیار شهروندان بومی افغانستان نبوده و افراد مختلفی با پیشینههای گوناگون موفق به دریافت آن شدهاند.
منتقدان میگویند در چنین شرایطی، تشخیص دقیق هویت، سوابق شغلی و امنیتی افراد ورودی به روسیه دشوار خواهد بود.
در همین زمینه، برخی کارشناسان امنیتی هشدار دادهاند که احتمال ورود افرادی با سابقه فعالیت نظامی یا ارتباط با شبکههای افراطی و قاچاق مواد مخدر، در پوشش نیروی کار، وجود دارد.
میخائیل دلیاگین، نائبرئیس کمیته سیاست اقتصادی دومای روسیه، گفته است که جذب مهاجران افغانستان میتواند برای گروههایی که به دنبال انتقال فعالیتهای غیرقانونی، از جمله تولید مواد مخدر، به داخل روسیه هستند، جذاب باشد. او تأکید کرده که این اظهارات، دیدگاه شخصی اوست.
به نوشته «کمسمول مسکو»، منتقدان همچنین به تجربه کشورهای همسایه افغانستان اشاره میکنند. ایران، پاکستان و تاجیکستان در سالهای اخیر سیاستهای سختگیرانهتری در قبال مهاجران افغانستان اتخاذ کردهاند و مقامهای این کشورها، افزایش جرایم سازمانیافته، قاچاق مواد مخدر و برخی تهدیدهای امنیتی را از دلایل این تصمیمها عنوان کردهاند.
در مقابل، دیدگاههای متفاوتی نیز در روسیه مطرح است. یک مقام پیشین نهادهای امنیتی این کشور که سابقه فعالیت در افغانستان را دارد، در گفتوگو با «کمسمول مسکو» گفته است که در صورت انعقاد یک توافق بیندولتی، ورود کارگران افغانستان میتواند بهصورت سازمانیافته و تحت نظارت انجام شود. به گفته او، این افراد بدون خانواده وارد روسیه خواهند شد، در محلهای مشخص اسکان داده میشوند و در صورت تخلف، به کشورشان بازگردانده خواهند شد.
این مقام پیشین همچنین تأکید کرده است که به باور او، نباید همه نگرانیهای امنیتی را مستقیماً به جامعه افغانستان نسبت داد و افزوده است که بسیاری از افرادی که در رسانهها با عنوان «افغان» معرفی میشوند، در عمل شهروند کشورهای دیگر هستند که تنها گذرنامه افغانستان را در اختیار دارند.
بر اساس این گزارش، بهطور آزمایشی، گروههایی از کارگران افغانستان پیشتر در شهرهایی مانند مسکو، سنپترزبورگ و جمهوری تاتارستان بهکار گرفته شدهاند و احتمال گسترش این طرح به مناطقی چون قفقاز شمالی، کوبان و برخی مناطق در شرق اوکراینِ تحت کنترل روسیه مطرح شده است. گفته میشود این نیروها ممکن است در پاکسازی مناطق جنگزده و بازسازی زیرساختها فعالیت کنند.
در عین حال، منتقدان میپرسند چرا برای این نوع مشاغل، از نیروی کار محلی استفاده نمیشود و آیا جایگزینی یک گروه مهاجر با گروهی دیگر، بدون بحث و شفافسازی عمومی، به افزایش نارضایتی اجتماعی در روسیه منجر نخواهد شد.
به نوشته «کمسمول مسکو»، در حالی که دولت روسیه بر مدیریت سازمانیافته مهاجرت تأکید دارد، نقش طالبان در ساختار قدرت افغانستان و پیامدهای آن برای امنیت منطقهای، همچنان یکی از محورهای اصلی تردید و مناقشه در این بحث باقی مانده است.
