داکتران بدون مرز هشدار داده که همزمان با تشدید اخراجهای اجباری مهاجران افغانستان از پاکستان و فرارسیدن فصل سرما، بحران انسانی این افراد آسیبپذیر بهگونه بیسابقهای عمیقتر شده و جان هزاران تن، بهویژه زنان و کودکان، در معرض خطر قرار گرفته است.
بر بنیاد گزارش این نهاد امدادرسان، ترس از بازداشت و اخراج سبب شده است بسیاری از مهاجران افغانستان حتی در موارد اضطراری از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کنند.
در این گزارش آمدهاست که در یکی از این موارد، نیمههای یک شب سرد در ماه نومبر، یک مهاجر افغانستان از یک راننده ریکشا درخواست کمک کرد؛ همسرش در حال زایمان بود اما خانواده به دلیل ترس از بازداشت، جرأت ترک خانه را نداشتند.
راننده ریکشا با وجود نداشتن امکانات، زن باردار را به بیمارستان منتقل کرد، اما نوزاد در مسیر راه و داخل ریکشا به دنیا آمد.
او گفته است که این تجربه برایش بهشدت تکاندهنده بوده و آثار روانی آن همچنان باقی مانده است. پس از رسیدن به بیمارستان، تیمهای داکتران بدون مرز به مادر و نوزاد رسیدگی کردند و هر دو از خطر فوری نجات یافتند.
داکتران بدون مرز تأکید میکند که این رویداد یک مورد استثنایی نیست و موارد مشابه به دلیل محدودیت رفتوآمد، نبود مدارک اقامتی و ترس از پولیس، بهگونه گسترده در میان مهاجران افغانستان رخ میدهد.
به گفته این نهاد، اخراجهای دستهجمعی سبب شده است هزاران مهاجر در اردوگاههای موقت یا محلهای فاقد سرپناه مناسب، بدون وسایل گرمایشی و دسترسی کافی به خدمات صحی، زمستان را سپری کنند.
بر اساس این گزارش، میانگین دما در برخی مناطق محل اسکان پناهندگان حدود ۱۰ درجه سانتیگراد است و در شبها و صبحهای زود به زیر ۵ درجه میرسد.
طبق این گزارش این شرایط، همراه با فشار روانی ناشی از اخراج، منجر به افزایش بیماریهای درماننشده، سقط جنین ناشی از تروما و خودداری از دریافت خدمات پزشکی شده است.
پاکستان از اواخر دهه ۱۹۷۰ میزبان میلیونها مهاجر افغانستان بوده و بسیاری از آنان دههها در این کشور زندگی کردهاند. اما از نومبر ۲۰۲۳، دولت پاکستان اجرای «طرح بازگشت اتباع خارجی بدون مدرک» را آغاز کرده که ابتدا شهروندان افغانستان بدون مدرک و سپس دارندگان کارت شهروندی افغانستان و کارت اثبات ثبتنام را نیز شامل شده است.
داکتران بدون مرز و دیگر نهادهای امدادرسان هشدار میدهند که ادامه این روند بدون درنظرگرفتن ملاحظات انسانی، میتواند در زمستان جاری به یک فاجعه انسانی گسترده برای مهاجران افغانستان در پاکستان منجر شود.
طبق گزارش کمیشنری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، تا اکتوبر ۲۰۲۵، تخمین زده میشود که بیش از ۲.۱۸ میلیون شهروند در پاکستان زندگی میکنند و بسیاری از آنها یا در پاکستان متولد شدهاند یا بیشتر عمر خود را در این کشور گذراندهاند.
افزایش اخراجها از سپتمبر ۲۰۲۵، همزمان با فرا رسیدن زمستان، وضعیت مهاجران افغانستان را به شدت بدتر کرده است، زیرا این سیاست اکنون بدون هیچ تبعیضی، همه شهروندان افغانستان را صرف نظر از وضعیتشان در این کشور، مجبور به بازگشت میکند.
با این حال یکی از کارکنان پزشکان بدون مرز میگوید: «ما پدر را از مرگ نوزاد مطلع کردیم. او گفت که نوزاد تمام شب رنج کشیده است.» خانواده در تمام طول شب از نوزاد مراقبت میکردند، زیرا هیچ خدمات درمانی در دسترس نبود و ارجاع پزشکی فقط صبحها امکانپذیر بود، زمانی که یک سازمان امدادی شروع به ارائه خدمات اولیه کرد. «این شرایط غیرقابل تحمل است. هیچ کس نباید مجبور به تحمل آنها باشد. من به عنوان یک انسان، وضعیت آنها را درک میکنم. درد آنها را حس میکنم. شبها نمیتوانم بدون بخاری باشم، اما آنها هر شب بدون بخاری هستند.»
تیمهای پزشکی پزشکان بدون مرز گفتهاند که آنان به وضوح مشاهده میکنند که برای جوامع آسیبپذیر، زمستان بدون سرپناه کشنده است.
به گفته آنان دمای انجماد به شدت بیماری و مرگ را افزایش میدهد، به ویژه در میان کودکان دچار سوءتغذیه. قرار گرفتن در معرض سرما بدن را مجبور میکند تا کالری بیشتری را فقط برای زنده ماندن بسوزاند، اما کودکان دچار سوءتغذیه هیچ ذخیرهای برای گرم نگه داشتن خود ندارند.
داکتران بدون مرز میگویند که با فرارسیدن زمستان، نیاز مهاجران افغانستان در پاکستان به پتو، بستههای زمستانی و کمکهای فوری بشردوستانه بهگونه چشمگیری افزایش یافته است.
این گزارش میافزاید که مراکز نگهداری مهاجران از کمبود شدید ملزومات اولیه رنج میبرند و نبود آب آشامیدنی سالم و امکانات بهداشتی، وضعیت زندگی هزاران مهاجر افغانستان را وخیمتر کرده است.
در این گزارش آمده است که بر اساس اطلاعات میدانی، بسیاری از مهاجران در مراکز نگهداری حتی بهطور منظم به دو وعده غذا در روز دسترسی ندارند و ذخایر غذایی موجود برای تأمین نیازها کافی نیست.
همزمان، موانع جدی در دسترسی به خدمات صحی باعث شده است نیاز به کمکهای فوری انسانی بیش از هر زمان دیگری احساس شود.
یک مهاجر افغانستان میگوید: «من و خانوادهام هر روز در معرض هوای سرد هستیم و چیزی برای گرم نگهداشتن خود نداریم. از اخراج میترسم، چون بازگشت به افغانستان چالشها را دو برابر میکند.»
داکتران بدون مرز هشدار میدهد که بحران سلامت جسمی و روانی در میان پناهندگان افغانستان در حال گسترش است.
به گفته این نهاد، بازداشتهای مکرر، استرس شدید و ترس از اخراج، پیامدهای جدی از جمله سقط جنین و مرگومیر قابل پیشگیری را به دنبال داشته است.
این گزارش همچنین به وضعیت دشوار بازگشتکنندگان در داخل افغانستان اشاره میکند. ارزیابیها در شرق ولایت قندهار نشان میدهد که خانوادههای بازگشته در پناهگاههای موقت با کمبود شدید آب سالم، نبود امکانات بهداشتی و خطر بالای بیماریها، بهویژه برای کودکان، روبهرو هستند.
داکتران بدون مرز میگوید نبود خدمات منظم درمانی و فشارهای شدید روانی ناشی از آوارگی، نگرانیها درباره تشدید بحران انسانی مهاجران افغانستان را افزایش داده است.
داکتران بدون مرز گفته است که بحران معیشتی و بهداشتی پناهندگان افغانستان در پاکستان همزمان با ادامه اخراجهای اجباری، ابعاد نگرانکنندهتری به خود گرفته است.
شماری از مهاجران میگویند به دلیل فقر و ترس از بازداشت، حتی قادر به تأمین غذای روزانه خانوادههای خود نیستند.
یک مهاجر میگوید: «اغلب نمیتوانم غذا بخرم و ما بسیاری شبها گرسنه میخوابیم.»
در کنار کمبود شدید مواد غذایی، پناهندگان افغانستان با موانع جدی در دسترسی به خدمات صحی در پاکستان روبهرو هستند و در عین حال، نبود یک نظام مؤثر مراقبتهای بهداشتی در افغانستان، بهویژه برای زنان، نگرانیها را تشدید کرده است.
یکی از مهاجران میگوید همسرش از فشار خون بالا رنج میبرد و با شنیدن روند بازگشت اجباری، آینده همسر باردار و فرزندانش او را بهشدت نگران کرده است. این مرد که ۳۵ سال پیش به پاکستان پناه آورده، میگوید چهار فرزندش را بر اثر سقط جنین از دست داده و همسرش اکنون ششماهه باردار است.
داکتران بدون مرز با هشدار درباره پیامدهای انسانی این وضعیت، تأکید میکند که بازگشت مهاجران افغانستان نباید اجباری یا شتابزده باشد. شو ویبینگ، رئیس مأموریت این نهاد در پاکستان، گفته است جان انسانها در خطر است و خانوادههای از افغانستان میان زندگی در ترس از اخراج یا مواجهه با خطرات جدی پس از بازگشت، ناچار به انتخاب شدهاند.
او از دولت پاکستان و جامعه بینالمللی خواسته است حمایتهای بشردوستانه را فوراً افزایش دهند و زمینه دسترسی پناهندگان به غذا، سرپناه و خدمات ضروری را فراهم کنند.
