ایالات متحده معافیت تحریمهای مربوط به فعالیتهای هند در بندر چابهار را تمدید کرده است. این بندر راهبردی، نقش کلیدی در طرحهای اتصال منطقهای هند، بهویژه در رابطه با افغانستان و آسیای مرکزی دارد.
رسانههای هندی به نقل از منابع دولتی این کشور که نامشان فاش نشده، گزارش دادهاند که این معافیت که در تاریخ ۲۸ اکتوبر به پایان رسید؛ اما تا اوایل سال آینده میلادی تمدید شده است.
این تصمیم پس از چندین دور گفتگوی دیپلوماتیک میان مقامهای هند و ایالات متحده گرفته شده است؛ گفتگوهایی که در آن دهلینو بر اهمیت بندر چابهار در زمینه کمکهای بشردوستانه و تعامل اقتصادی با افغانستان تأکید کرد.
بندر چابهار که در جنوبشرقی ایران و در امتداد دریای عمان واقع شده، تنها بندر ایرانی با دسترسی مستقیم به اقیانوس هند است. هند از مدتها پیش این بندر را بهعنوان توازندهندهای در برابر بندر گوادر پاکستان (که با حمایت چین توسعه یافته) مینگرد. از طریق چابهار، هند توانسته پاکستان را دور بزند و مسیر تجاری قابل اتکایی به افغانستان و آسیای مرکزی برقرار کند.
با وجود سیاست سختگیرانه دولت ترمپ در قبال ایران، پروژه بندر چابهار همواره یک استثنا تلقی شده است. از سال ۲۰۱۸ میلادی، ایالات متحده معافیتهایی را بهطور دورهای برای این بندر صادر کرد و نقش آن در کمک به ثبات افغانستان از طریق بهبود تجارت منطقهای و دسترسی بشردوستانه را به رسمیت شناخته است.
در جریان گفتگوهای اخیر، گفته میشود هند هشدار داد که توقف فعالیت در چابهار میتواند افغانستان را بیش از پیش منزوی کرده و روند رساندن کمکهای بشردوستانه را، در شرایط بحرانی پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ میلادی، مختل سازد.
پیشتر نیز امریکا برای ادامه مذاکرات، ضربالاجل لغو معافیت را از ۲۹ سپتمبر به تعویق انداخته بود. با این حال، هنوز مشخص نیست آیا دولت ترمپ به دنبال راهحل بلندمدت در این زمینه است یا به تمدیدهای کوتاهمدت ادامه خواهد داد.
منافع راهبردی هند در منطقه
بندر چابهار همچنان یکی از ارکان اصلی راهبرد منطقهای هند بهویژه پس از سقوط دولت تحت حمایت امریکا در کابل محسوب میشود. در حالی که بیشتر کشورهای غربی حضور خود را در افغانستان کاهش دادهاند، دهلینو تلاش کرده است تا حضور محدودی خود را از طریق کانالهای بشردوستانه حفظ کند و همزمان در میان معادلات پیچیده ایران، طالبان و رقیب دیرینهاش پاکستان حرکت کند.
چابهار همچنین بخشی از پروژه دهدلیز حملونقل شمال-جنوب است؛ یک ابتکار چندجانبه که با هدف تسهیل تجارت میان هند، ایران، روسیه و آسیای مرکزی راهاندازی شده است.
با وجود تمدید این معافیت که برای هند موفقیتی در حوزه سیاست خارجی تلقی میشود، کارشناسان هشدار میدهند که پروژه چابهار همچنان با تاخیرهای چشمگیر بهدلیل تحریمهای گسترده امریکا علیه اقتصاد ایران، محدودیتهای بانکی، و موانع اداری داخلی در ایران مواجه است.
با این حال، این معافیت، دستکم بهطور موقت، دسترسی هند به یک دارایی راهبردی مهم را حفظ میکند؛ هرچند تحت نظارت دقیق واشنگتن.
