اخیرا به دستور ملا هبت الله اخندزاده رهبر گروه حاکم طالبان تمامی خدمات اینترنیت در افغانستان قطع گردید . صرف نظر از این که هدف این اقدام چیست ؟ این تصمیم از کجا سر چشمه می گیرد ؟ این اقدام بی سابقه که نظیر آن را در هیچ یک از کشور های جهان شاهد نیستیم ؛ به دستور چه کسانی یا چه دولتی صورت گرفته است ؟ و هم چنان چه اضرار اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و فرهنگی به افغانستان ببار می آورد ؟
اما ؛ آن چه از دید حقوقی مطرح است ؛ این اقدام تعداد کثیری از حقوق بنیادین بشری را نقض کرده ، جدا از آن که حق دسترسی به اینترنیت و خدمات دیجیتال امروز در زمره حقوق بشر شناخته می شود ، نقض این حقوق بشری با قطع اینرنیت به وضاحت مشهود است :
- حق حیات : این موضوع از دو جهت با قطع اینترنیت ربط دارد : نخست این که قطع اینترنیت در جهان کنونی تمامی خدماتی که منتج به حفظ حیات می شود ، را از بین می برد که این نوع اقدامات طالبان حیات میلیون ها انسان را در افغانستان در مخاطره انداخته است . چنان که در حقوق بشر بین المللی یک قاعده آمره (jus cogens) وجود دارد که حکم می نماید هر اقدام که حیات انسان را حتا در حالات اضطرار هم تهدید کند ، اقدام به آن نقض حقوق بشر شناخته می شود ، این قاعده را در حقوق بین المللی به نام حق غیر قابل تعلیق ( non – derogable right ) یاد می نمایند .
و؛ در ثانی محروم کردن از خدمات صحی در واقع از جمله موارد نقض حیات محسوب می گردد . چنان که هر اقدامی که منتج به مرگ انسان بیانجامد ، نقض حق حیات است . از آن جای که امروزه تمام فعالیت ها طبی و اقدامات متمم آن بدون اینرنیت ناممکن گردیده ، که متاسفانه قطع اینترنیت این حالت را به طور واضح در افغانستان ببار آورده است . - حق تعلیم : در جهان معاصر و مطابق ستندرد های جهانی آموزش و پرورش ، دسترسی به اینترنیت از جمله حقوق تعلیم و تحصیل است و دولت ه مکلف اند زمینه دسترسی به دنیای دیجیتال را در نصاب درسی شان تسجیل نمایند ، عدم دسترسی به اینترنیت نقض صریح حق تعلیم شناخته شده می تواند .
حق کار : امروزه تمامی سکتور های زندگی انسان مرتبط حتا وابسته به اینترنیت است ، که خود زمینه ساز هزاران شغل کاری محسوب می گردد . قطع اینترنیت در کشور باعث از بین رفتن صد ها شغل گردیده. که صریحا نقض حقوق بشر شناخته می شود . چنان که دولت ها مطابق مادهٔ ۲۲ اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ملل متحد ، مکلف می شوند ؛ که باید فرصت های شغلی ایجاد کنند ، این در حالیست علاوه بر آن که طالبان برای ایجاد فرصت های شغلی اقداماتی را انجام نمی دهند بلکه با قطع اینترنیت صد ها شغل مشروع و قانونی را نیز از بین می برند . - حق سفر و سیاحت : یکی از حقوق شناخته شده حقوق بشری حق سفر و سیاحت است . اقدام اخیر طالبان مبنی بر قطع اینترنیت دسترسی به این حق را نیز نقض کرده اند ، چنان که به استناد گزارش فلایت رادار ۲۴ ، یکی از اداراتی که در مورد چگونگی پرواز های بین المللی معلومات ارایه می نماید ، صرف در روز چار شنبه مؤرخ اول اکتوبر سال روان ۹ پرواز ملکی مسافران به افغانستان یا از کشور به بیرون لغو شده است .
- حق آزادی بیان و دسترسی به معلومات :از جمله حقوق بنیادین بشری یکی هم آزادی بیان به عنوان یک حق مستقل بشری و هم چنان حق دسترسی به اطلاعات که آن را اکسیجن دموکراسی هم مینامند ؛ است . با قطع اینترنیت این حق به شدت مورد حمله قرار گرفته و حتا می توان گفت که تقریبا از بین رفته است . چنان چه در چند روز اخیر با قطع اینترنیت مردم افغانستان نمی توانند به رسانه ها از جمله رسانه های اجتماعی دسترسی داشته باشند و برعکس سطح دسترسی به معلومات از افغانستان نیز به شدت کاهش یافته است .
- حقوق اقتصادی : در چند روز اخیر با قطع اینترنیت خدمات اقتصادی و تجارتی در بازار ها ی افغانستان به شدت آسیب دیده ، چنان که از این ناحیه هم فعالیت اقتصادی که توسط سرمایه گذاران و بازرگانان صورت می گیرد زیر فشار است از سوی دیگر مستهلکین و اهل کسبه به شدت در حالت ناگوار قرار دارند ، چنان که اخیرا از اختلال و در برخی مواقع از قطع فعالیت های بانکی و خدمات حواله پولی شکایاتی مطرح گردیده است .
- قطع روابط اعضای خانواده ها از یکدیگر : جایگاه خانواده در اسناد بین المللی حقوق بشری در جا های مختلفی به رسمیت شناخته شده ، چنان که در ماده ۱۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر ، کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی مواد ۱۷ و ۲۳ و کنوانسیون حقوق اطفال مادهٔ ۹ ، و این حق تضمین گردیده ، در محتوای اسناد فوق الذکر در کنار سایر موضوعات حق تماس و ارتباط بین اعضای خانواده حتی در حالت جنگ ، مهاجرت و زندان به شدت تضمین شده است ، که بعدا در سایر اسناد بین المللی اختصاصی با تفصیل بیشتر بیان گردیده است . طالبان با قطع اینترنیت این حق را نیز از مردم سلب کرده اند ؛ به گونه مثل به میلیون ها مهاجری که با خانواده های شان در داخل افغانستان از طریق اینترنیت تماس داشتند هم خود آن ها و هم خانواده ها و وابسته گان شان از این حق محروم گردیده اند.
جای تاسف در این است که با مشاهده نقض همه این حالات هنوز هم سازمان های بین المللی و کشور های متعددی که از جمله امضاکننده گان ، تصویب کننده گان و الحاق شوندگان اسناد بین المللی حقوق بشری اند ، ساکت اند و ناظر و تماشاگر این مضحکه تاریخ هستند.
نصرالله ستانکزی آگاه مسائل سیاسی و استاد پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه کابل است.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
