کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد اعلام کرده است که از اوائل سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از ۲.۴ میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند؛ روندی که فشارهای تازهای بر وضعیت انسانی افغانستان وارد کرده است.
به گفته این نهاد، تنها در هفته گذشته بیش از ۴۰ هزار مهاجر از ایران بازگشتهاند و بازگشت روزانه از این کشور به طور میانگین به ۵۸۰۰ تن میرسد؛ آماری مشابه هفته پیش که حدود ۵۶۰۰ تن بوده است.
طبق گزارش ملل متحد در پاکستان نیز مرحله دوم «طرح بازگشت اتباع خارجی غیرقانونی» از ماه اپریل آغاز شد و اکنون دارندگان کارتهای ثبتنام (پیآوآر) را نیز شامل میشود.
ملل متحد افزوده است که مهلت نهایی اجرای این طرح تا ۳۱ اگست تعیین شده است.
کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد هشدار داده است که مراکز مرزی افغانستان به دلیل کمبود منابع و نگرانیهای امنیتی تحت فشار شدید قرار گرفتهاند.
این سازمان گفته است تنها ۲۹ درصد از ۴۷۸ میلیون دالر بودجه مورد نیاز برای برنامههای بشردوستانه سال ۲۰۲۵ تأمین شده است.
در گزارش این نهاد آمده است که افغانستان همزمان با بحران عمیق انسانی ناشی از مشکلات اقتصادی، محدودیتهای حقوق بشری، بلایای طبیعی و کمبود دسترسی به خدمات اساسی، اکنون با موج گسترده بازگشت مهاجران نیز روبهرو است.
ملل متحد میگوید که بسیاری از بازگشتکنندگان بدون دارایی یا امکانات کافی وارد کشور میشوند.
در ایران، وضعیت برای مهاجران کشور پس از انقضای فرمهای سرشماری در ۲۰ مارچ و اجرای طرح ساماندهی و بازگشت که حدود دو میلیون پناهجو را تحت تأثیر قرار میدهد، دشوارتر شده است.
طبق این گزارش در پاکستان نیز علاوه بر شهروندان افغانستان بدون مدرک، دارندگان کارت شهروندی افغانستان (ایسیسی) و اکنون «پیاوآر» با خطر بازگردانده شدن اجباری مواجهاند.
از سوی دیگر، در تاجیکستان ورود تنها برای افرادی ممکن است که گذرنامه و ویزه معتبر دارند.
با این حال، گزارشها حاکی از آن است که مقامهای این کشور به اخراج خودسرانه مهاجران شناختهشده دست زدهاند که باعث نگرانیهای گسترده شده است.
کمیساریای عالی پناهندگان ملل متحد از کشورهای منطقه خواسته است تا از بازگشت داوطلبانه، ایمن و آبرومندانه مهاجران افغانستان اطمینان دهند.
این سازمان تأکید کرده که روند کنونی بازگشتهای اجباری، فشار زیادی بر جوامع میزبان و منابع انسانی وارد کرده است.
