دیدبان حقوق بشر در گزارشی به مناسبت چهارمین سال بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، گفته است که طالبان در طی چهار سال حاکمیت دوباره شان از ۱۵ اگست ۲۰۲۱ میلادی به اینسو، با افزایش محدودیتها بر حقوق زنان و دختران، بازداشت روزنامهنگاران و خاموش کردن همه مخالفان، «سرکوب» خود را تشدید کردهاند.
این نهاد میگوید که افغانستان پس از چهارسال حاکمیت دوباره طالبان، اکنون با یکی از بدترین بحرانهای انسانی جهان روبهرو است که با کاهش کمکهای دولتهای کمککننده و بازگشت ۱.۹ میلیون مهاجر اخراجشده از ایران و پاکستان تشدید شده است.
در این گزارش آمده است که طالبان همچنان دختران را از آموزش بالاتر از صنف ششم و زنان را از دانشگاهها منع کردهاند. زنان همچنین با محدودیتهای شدیدی در زمینه اشتغال، آزادی رفت و آمد و دسترسی به فضاهای عمومی و خدمات روبهرو هستند. این نقض حقوق، دسترسی آنان به کمکهای بشردوستانه و مراقبتهای بهداشتی را محدود کرده است.
این در حالی است که در ۸ جولای ۲۰۲۵ میلادی، دادگاه کیفری بینالمللی حکم بازداشت هیبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه آنان، را به اتهام «جنایت علیه بشریت و آزار و اذیت جنسیتی» صادر کرد.
با این حال فرشته عباسی، پژوهشگر بخش افغانستان در دیدبان حقوق بشر، میگوید: «چهارمین سالگرد تصرف افغانستان توسط طالبان، یادآوری تلخی از شدت سوءاستفادههای طالبان، بهویژه علیه زنان و دختران است. اعمال شنیع طالبان باید دولتها را وادار کند تا از تلاشها برای پاسخگو کردن رهبری طالبان و همه مسئولان جنایات جدی در افغانستان حمایت کنند.»
در بخشی از این گزارش آمده است که طالبان قانون سختگیرانه موسوم به «امر به معروف و نهی از منکر» را که قوانین مربوط به پوشش و رفتار را تصریح میکند، از سال ۲۰۲۴ میلادی به اینسو به شدت اجرا کردهاند. کمیتههای اجرای قانون طالبان در سطح محلی به محلهای کار حمله کردهاند، فضاهای عمومی را زیر نظر داشتهاند و ایستهای بازرسی برای بازرسی تلفنهای همراه و بازجویی از سرنشینان وسایل نقلیه و عابران پیاده ایجاد کردهاند.
دیدبان حقوق بشر میگوید که مقامهای طالبان افرادی را به اتهام «نقض قانون، مانند پخش موسیقی، پوشیدن حجاب نامناسب یا عدم جداسازی زنان از مردان» در محیطهای کاری، بازداشت کردهاند. اجرای سختگیرانه الزام همراهی زنان با یک «محرم مرد»، بر سختیها و محدودیتهای روزانه زنان افزوده است؛ در حالی که دسترسی آنان به کمکهای بشردوستانه و خدمات عمومی مانند مراقبتهای بهداشتی را بیشتر مختل کرده است.
بر بنیاد این گزارش، ائتلافی از سازمانهای حقوق بشر افغانستان و بینالمللی درخواست خود را در سپتمبر ۲۰۲۴ میلادی تمدید کردند. آنها از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد خواستند تا یک ساختار پاسخگویی بینالمللی مستقل برای افغانستان ایجاد کند که ماموریت تحقیق و جمعآوری، حفظ و تجزیه و تحلیل شواهد نقضها و سوءاستفادههای جدی در افغانستان را داشته باشد.
دیدهبان حقوق بشر افزوده است که کشورهای عضو سازمان ملل متحد به مدت چهار سال از انجام اقدامهای مؤثر برای پایان دادن به نقض فاحش حقوق بشر در افغانستان کوتاهی کردهاند. این نهاد از اتحادیه اروپا خواسته است که در قطعنامه سالانهای که برای تصویب در ماه سپتمبر به شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ارائه میکند، ایجاد یک ساختار جامع پاسخگویی برای افغانستان را پیشنهاد دهد.
مهاجرت
از طرفی هم در بخشی از گزارش این نهاد آمده است که ایران و پاکستان به عنوان بخشی از «سرکوبهای دولتی علیه مهاجران و پناهندگان»، نزدیک به دو میلیون مهاجر افغانستان را اخراج کردهاند. در میان کسانی که مجبور به بازگشت شدهاند، افرادی هستند که از ترس آزار و اذیت پس از تصرف افغانستان توسط طالبان به ایران و پاکستان فرار کردند.
این نهاد تاکید میکند، بسیاری از کسانی که اخراج یا مجبور به ترک افغانستان شدهاند، دههها یا در برخی موارد تمام عمر خود را در خارج از افغانستان زندگی کردهاند. این تعداد به میلیونها تنی که در افغانستان آواره شدهاند و حمایتهای بشردوستانه را به شدت کاهش دادهاند، اضافه شده است.
در این گزارش افزوده شده که علاوه بر این، در ۱۸ جولای، آلمان ۸۱ مهاجر افغانستان را به کابل اخراج کرد که اولین اخراجها به افغانستان در زمان دولت نخستوزیر فریدریش مرتس بود؛ آنچه که دولت آلمان گفته است که این اخراجها ادامه خواهد داشت.
در همین حال در ایالات متحده، دولت ترمپ وضعیت موقت حفاظتشده برای پناهجویان افغانستان را لغو کرد، برنامه آزادی مشروط بشردوستانه برای شهروندان افغانستان را به شدت محدود کرد، پذیرش همه پناهندگان را به طور نامحدود به حالت تعلیق درآورده و افغانستان را در فهرست کشورهای ممنوعه سفر قرار داده است که هزاران شهروند افغانستان را قابل اخراج، از جمله انتقال آنان به کشورهای ثالث، کرده است.
رسانهها و سانسور در حاکمیت طالبان
دیدبان حقوق بشر میگوید که در چهار سال حاکمیت دوباره طالبان، رسانههای داخلی مجبور به رعایت مقررات سختگیرانهای برای محدود کردن محتوا، از جمله ممنوعیت تصاویر افراد و الزامهای مبهم در مورد انتشار هرگونه مطلبی آنچه طالبان «علیه اسلام» میخوانند، بودهاند.
با این حال و به گفته این نهاد، روزنامهنگاران گفتهاند که برای جلوگیری از انتقام مقامها، به طور فزایندهای خودسانسوری میکنند.
کاهش کمکهای بشردوستانه و تشدید بحران بشری
در گزارش دیدبان حقوق بشر آمده است که کاهش برنامههای کمکی ایالات متحده توسط دولت ترمپ -که تا ماه جنوری ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۴۰ درصد از کمکهای بشردوستانه افغانستان را تشکیل میداد- تلاشهای مربوط به کمکهای غذایی را که برای تضمین دسترسی به غذا ضروری بودند، نابود کرده و به طور نامتناسبی به زنان و دختران آسیب رسانده است.
به باور این نهاد نیمی از جمعیت افغانستان یا حدود ۲۳ میلیون تن به کمکهای غذایی نیاز دارند.
این در حالی است که دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در ماه جولای گزارش داد که بیش از ۴۰۰ مرکز درمانی به دلیل کمبود بودجه تعطیل شدهاند که بخش عمدهای از آنها از کمکهای رسمی توسعهای دولتهای اهداکننده تأمین شده بود.
در این گزارش آمده است که از دست دادن کمکهای خارجی، سوء تغذیه را بهویژه در میان کودکان تشدید کرده است. کاهش کمکها همچنین برنامههای حیاتی آموزش آنلاین برای دختران و زنان را به خطر انداخته است.
فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در دیدهبان حقوق بشر گفته است که پیامدهای جهانی تصرف طالبان در چهار سال گذشته به طور فزایندهای آشکار شده است.
به باور او دولتها باید طالبان را برای پایان دادن به «سوءاستفادههایشان» تحت فشار قرار دهند و در عین حال بحران انسانی افغانستان را کاهش دهند.
این پژوهشگر دیدبان حقوق بشر تاکید کرده است: «هیچ کشوری نباید هیچ افغانی را به زور بازگرداند.»
