یوناما در یک بیانیه گفته است که روزا اوتونبایوا، نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور افغانستان، در جریان بازدید از گذرگاه مرزی اسلامقلعه، نسبت به افزایش بیسابقه بازگشت مهاجران هشدار داده و خواستار حمایت فوری بینالمللی برای پاسخگویی به این بحران انسانی شده است.
اوتونبایوا که با خانوادههای بازگشته، شرکای امدادی و مقامهای محلی دیدار کرده، گفت: «آنچه باید لحظهای امیدوارکننده برای بازگشت خانوادههایی باشد که دههها پیش از جنگ گریخته بودند، اکنون با خستگی، آسیب روانی و آیندهای نامعلوم همراه شده است.»
او افزود: «حجم بسیار بالای بازگشتها — بسیاری از آنها ناگهانی و غیرداوطلبانه — باید زنگ خطر را برای جامعه جهانی به صدا درآورد. این وضع آزمونی برای وجدان انسانی ماست. افغانستان که همین حالا با خشکسالی و بحران مزمن انسانی مواجه است، نمیتواند بهتنهایی بار این شوک را تحمل کند.»
با وجود تلاشهای سازمان ملل و نهادهای محلی، و همچنین همبستگی مردمی برای کمک به بازگشتکنندگان، سرعت و مقیاس بازگشتها، ظرفیتهای موجود را بهشدت تحت فشار قرار داده است.
بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از ۱.۳ میلیون مهاجر به کشور بازگشتهاند. این موج گسترده در حالی صورت میگیرد که ۷۰ درصد مردم افغانستان زیر خط فقر زندگی میکنند. بهویژه زنان و کودکان با خطرات جدیتری مواجهاند؛ آنان نهتنها به مشکلات اقتصادی شدید، بلکه به شرایطی بازمیگردند که دسترسیشان به خدمات اساسی و حمایتهای اجتماعی همچنان محدود است.
در همین حال، عملیاتهای بشردوستانه با کمبود شدید بودجه روبهرو است و این مسئله نهادهای امدادی را ناچار به انتخابهای سخت میان تأمین غذا، سرپناه یا مسیر بازگشت امن کرده است.
خانم اوتونبایوا بر ضرورت ارائه فوری کمکهای بازپذیری تأکید کرده و گفته است: «شواهد اولیه نشان میدهد که برای تثبیت جوامع بازگشتی، اجرای فوری برنامههای معیشتی و سرمایهگذاری در زیرساختهای محلی ضروری است. در غیر اینصورت، از دسترفتن حوالههای مالی، فشار بر بازار کار و مهاجرتهای چرخهای میتواند پیامدهایی جدی مانند بیثباتی اجتماعی، کوچ دوباره، مهاجرت گسترده و تهدید امنیت منطقهای را در پی داشته باشد.»
او از کشورهای کمککننده، نهادهای توسعه و دولتهای منطقهای خواست تا واکنش نشان دهند: «از این بحران چشم نپوشید. بازگشتکنندگان نباید به حال خود رها شوند. آنچه امروز میبینیم، نتیجه مستقیم بیپاسخ ماندن مسئولیتهای جهانی است. باید همین حالا اقدام کنیم — با منابع، با هماهنگی و با اراده.»
یوناما گفته است که خواهان رویکرد یکپارچه است که در کنار تأمین نیازهای بشردوستانه، حمایت از مناطق بازگشت را نیز در اولویت قرار دهد.
همچنین این سازمان تأکید کرده است که گفتوگوی منطقهای با کشورهایی چون ایران، پاکستان و جمهوریهای آسیای میانه باید تقویت شود تا از بازگشتهای بینظم جلوگیری شده و اصل بازگشت داوطلبانه، امن و همراه با کرامت حفظ شود.
خانم اوتونبایوا در پایان گفت: «ثبات افغانستان مستلزم مسئولیتپذیری مشترک است. بیتفاوتی هزینه دارد — هزینهای که با جان انسانها و برافروختهشدن دوباره تنشها سنجیده میشود.»
