مرکز حقوق بشر ایران اعلام کرده است که دولت جمهوری اسلامی در یکی از بزرگترین کارزارهای اخراج دستهجمعی مهاجران، نزدیک به ۶۰۰ هزار شهروند افغانستان را تنها در یک ماه گذشته بهزور به کشورشان بازگردانده است.
این موج گسترده اخراج پس از درگیری اخیر ایران با اسرائیل و در فضای امنیتی پس از آن شدت گرفته است.
بر اساس این گزارش، از ابتدای سال جاری میلادی بیش از یک میلیون مهاجر افغانستان از ایران اخراج شدهاند که حدود ۷۰ درصد آنها بهصورت اجباری بوده است. حدود یکچهارم این افراد نیز کودک هستند.
مرکز حقوق بشر هشدار داده است که این اخراجها بدون طی مراحل قانونی و بدون بررسی وضعیت فردی مهاجران انجام میشود و برخلاف قوانین بینالمللی، بهویژه اصل «عدم بازگرداندن اجباری» است؛ اصلی که کشورها را از بازگرداندن افرادی که در کشور مقصد با خطر شکنجه، آزار یا نقض جدی حقوق بشر روبهرو میشوند، منع میکند.
مقامهای جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر، مهاجران افغانستان را به جاسوسی برای اسرائیل متهم کردهاند. به گفته این مرکز، رسانههای دولتی ایران با استفاده از زبان نفرتپراکن، مهاجران افغانستان را «خائن» معرفی کرده و زمینه را برای خشونت، آزار و اخراج آنها فراهم کردهاند.
اسفندیار آبان، پژوهشگر ارشد این مرکز، در گفتوگو با رسانهها گفته است: «اخراج گسترده افغانها بدون توجه به خطراتی که در افغانستان در انتظار آنهاست، اقدامی غیرقانونی و غیراخلاقی است. زنان و دختران افغان با بازگشت به کشورشان وارد شرایطی میشوند که میتوان آن را جهنم روی زمین نامید.»
در این گزارش تأکید شده است که حتی مهاجرانی که مدارک قانونی دارند نیز در معرض بازداشت و خشونت قرار گرفتهاند. در برخی موارد مأموران ایرانی گذرنامههای مهاجران را پاره کردهاند.
یک شهروند افغانستان در اینباره گفته است: «هیچکس پاسخگو نیست. مأموران جلوی چشم مردم مدارک را پاره میکنند و مهاجران را مانند مجرمین کتک میزنند.»
بر اساس این گزارش، بسیاری از بازگشتکنندگان گفتهاند که در اردوگاههای اخراج مورد «ضربوشتم، تحقیر و حتی شکنجه» قرار گرفتهاند و مردان مجرد بیشتر از دیگران هدف خشونت فیزیکی بودهاند.
سعید دهقان، وکیل سرشناس حقوق بشر، در واکنش به این وضعیت گفته است: «با توجه به ابعاد و شدت خشونت و برخورد سازمانیافته علیه افغانها، میتوان این اخراجها را در چارچوب جنایت علیه بشریت ارزیابی کرد.» او همچنین تأکید کرده که برچسب زدن مهاجران بهعنوان جاسوس، محروم کردن نظاممند آنها از خدمات اساسی و بازداشتهای غیرقانونی، نقض آشکار میثاقهای بینالمللی است که ایران نیز عضو آنهاست.
مرکز حقوق بشر ایران هشدار داده است که بسیاری از مهاجران اخراجشده به کشوری بازمیگردند که تحت حاکمیت طالبان با بحرانهای اقتصادی، سیاسی و انسانی دستوپنجه نرم میکند. در این میان، زنان و دختران، بهویژه بدون همراهی مرد، از ابتداییترین حقوق مانند آموزش، درمان، کار و آزادی رفتوآمد محروم میشوند.
یک مادر که با نوزاد چهارروزهاش به افغانستان بازگردانده شده، به این مرکز گفته است: «به من گفتند تو واجد شرایط نیستی چون مردی همراهت نیست.»
این مرکز از مقامهای جمهوری اسلامی خواسته است فوراً اخراج بیضابطه مهاجران افغانستان را متوقف کنند، به بازداشتهای خودسرانه و خشونت علیه مهاجران پایان دهند، از انتشار گزارشهای نفرتپراکن رسانههای دولتی جلوگیری کنند و حق پناهندگی را طبق قوانین بینالمللی به رسمیت بشناسند.
همچنین از سازمان ملل متحد و نهادهای بینالمللی بشردوستانه خواسته شده است با فشار دیپلماتیک، جمهوری اسلامی را به رعایت تعهدات بینالمللی و توقف اخراجهای اجباری وادار کنند.
