روزنامه بریتانیایی گاردین در گزارشی تازه گفته است که ایران روند اخراج حدود چهار میلیون مهاجر افغانستان را پیش از مهلت اعلامشده شتاب بخشیده و هزاران زن، کودک و خانواده افغانستان را بدون آمادگی و حمایت، به کشور بازگردانده است.
طبق این گزارش این مهاجران بهویژه زنان بدون همراه مرد که طبق قوانین طالبان اجازه سفر، کار ندارند پس از بازگشت با «آیندهای تاریک و سرکوبگر» روبهرو هستند.
بر اساس آمار سازمان بینالمللی مهاجرت، بیش از ۲۵۰ هزار نفر تنها در یک ماه گذشته از ایران اخراج شدهاند؛ بسیاری از آنان بدون اخطار، شبانه بازداشت و مستقیماً از اردوگاههای مهاجران به گذرگاههای مرزی چون اسلامقلعه منتقل شدهاند. این اقدام، پیش از ضربالاجلی که دولت ایران برای ترک خاک توسط مهاجران افغانستان بدون مدرک تعیین کرده بود، عملی شده است.
سحر، یکی از زنانی بیوه ۴۰ سالهای باشنده بغلان است که بیش از یک دهه در ایران زندگی و یک کارگاه خیاطی کوچک اداره میکرد.
او به گاردین گفته است: «نیمهشب آمدند. التماس کردم دو روز فرصت بدهند وسایلم را جمع کنم. اما ما را مثل زباله بیرون انداختند. حتی لباسهای فرزندانم را هم نبردیم.»
طبق این گزارش اخراج زنان تنها از ایران، بدون داشتن «محرم» (مرد بالغ همراه)، آنان را بلافاصله در تضاد با قوانین سختگیرانه طالبان قرار میدهد.
طبق سیاستهای طالبان این زنان از سفر مستقل، دریافت زمین، اشتغال و حتی تحصیل محروماند. بسیاری از زنان بازگشتی، در مرزها گرفتار شده و نمیتوانند به شهرهای محل زندگی خود بازگردند.
مقامات مرزی در افغانستان میگویند که بیش از ۱۰۰ زن بدون محرم تنها از یک گذرگاه مرزی در نیمروز، طی ماههای مارچ تا می، اخراج شدهاند.
گزارشها از مرز اسلامقلعه حاکی از شرایط غیرانسانی و گرمای کشندهای است که جان مهاجران را تهدید میکند.
گاردین نوشته است که با رسیدن دمای هوا به ۵۲ درجه سانتیگراد، مقامهای طالبان از مرگ دستکم ۱۳ تن خبر دادهاند.
به گفته آنان علت دقیق مرگ هنوز مشخص نیست، اما گرمازدگی، تشنگی و سوءتغذیه از عوامل محتمل عنوان شدهاند.
زنان میگویند که در مسیر انتقال از شهرهایی چون شیراز به زاهدان و سپس به مرز افغانستان، مورد آزار، تحقیر و اخاذی قرار گرفتهاند.
زهرا* یکی دیگر از زنان اخراجشده، به گاردین گفته است: «برای یک بطری آب ۵۰ هزار تومان، برای یک ساندویچ سرد ۱۰۰ هزار تومان میگرفتند. اگر نداشتی، بچهات گرسنه میماند. راننده میگفت افغانها لیاقت خدمات بهتر را ندارند.»
گاردین میگوید بازگشتکنندگان به افغانستان هیچ برنامه و پشتیبانی روشنی در اختیار ندارند. با آنکه طالبان وعده داده به زنان بدون محرم کمک کوتاهمدت ارائه میکند، بسیاری از زنان میگویند که هیچ کمک یا حمایت ملموسی دریافت نکردهاند.
آنها نمیتوانند به خانه برگردند، زمینی دریافت کنند یا کار کنند، و ناچارند به شبکههای فامیلی یا کمکهای پراکنده سازمانهای غیردولتی وابسته بمانند.
سحر میگوید: «من از طالبان زمین خواستم، هر چیزی برای شروع دوباره. گفتند ‘تو زن هستی، محرم نداری، واجد شرایط نیستی.’»
گاردین تأکید میورزد که کمکهای بینالمللی در مرزها بسیار محدود و موقت است، و تا زمانی که فشارهای منطقهای و جهانی برای توقف این روند و حفاظت از حقوق بازگشتکنندگان افزایش نیابد، سرنوشت میلیونها شهروند افغانستان اخراجشده در ابهام و خطر باقی خواهد ماند.
