پیمان جهانی مهاجرت ایمن، منظم و قانونی (Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration) با مخفف GCM، نخستین سند بینالمللی برای مدیریت جهانی مهاجرت است که هدف آن، حفظ حقوق مهاجران و جلوگیری از مهاجرتهای غیرقانونی میباشد.
این پیمان جهانی بهعنوان یک موافقتنامه بینالمللی، در تاریخ ۱۹ دسامبر ۲۰۱۸ میلادی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب شد. جمهوری اسلامی ایران نیز در زمره ۱۵۸ کشوری قرار دارد که به آن رأی مثبت داده است.
GCM در مجموع ۲۳ هدف را برای مدیریت وضعیت مهاجران در کشور میزبان و کشور یا کشورهای مبدأ مشخص کرده است. این اهداف عبارتاند از:
۱. جمعآوری و استفاده از اطلاعات دقیق برای سیاستگذاری مستند و قابلاعتماد؛
۲. بهبود همکاری بینالمللی در خصوص مهاجرت؛
۳. ارائه اطلاعات به مهاجران در تمام مراحل مهاجرت؛
۴. تثبیت هویت و ثبت تمامی تولدها؛
۵. تقویت مسیرهای قانونی مهاجرت؛
۶. جلوگیری از مهاجرت اجباری از طریق رسیدگی به عوامل اصلی مانند فقر، تغییر اقلیم و…؛
۷. مقابله با آسیبها و خطرات مهاجرت غیرقانونی؛
۸. نجات جان و کاهش خطرات مهاجران در مسیر مهاجرت؛
۹. تلاش برای کاهش بازداشت مهاجران و یافتن راهحلهای جایگزین؛
۱۰. ایجاد رویههای عادلانه برای اقامت، اقامت موقت و بازگشت؛
۱۱. مدیریت مرزها به شیوهای یکپارچه، ایمن و انسانی؛
۱۲. مقابله با قاچاق انسان و قاچاق مهاجران؛
۱۳. تقویت غربالگری، ارجاع و حمایت از آسیبپذیرترین مهاجران؛
۱۴. تضمین دسترسی مهاجران به خدمات اساسی مانند غذا، بهداشت و آموزش؛
۱۵. ترویج ادغام اجتماعی و مبارزه با تبعیض و بیگانهستیزی؛
۱۶. توانمندسازی مهاجران برای ادغام در جوامع میزبان؛
۱۷. ارسال حوالههای مالی بهصورت ایمن و قانونی؛
۱۸. جذب سرمایه و دانش مهاجران برای توسعه کشورهای مبدأ و مقصد؛
۱۹. شناسایی و مقابله با نژادپرستی و نفرتپراکنی علیه مهاجران؛
۲۰. ارتقای کمکهای بشردوستانه و پاسخگویی به نیازهای مهاجران در بحرانها؛
۲۱. تضمین امکان بازگشت داوطلبانه، ایمن و با عزت برای مهاجران؛
۲۲. ایجاد فرصت برای بازگشت مجدد و ادغام در کشور مبدأ؛
۲۳. تقویت همکاری بینالمللی برای اجرای این پیمان و تضمین شفافیت عملکرد.
این پیمان، بهطور کلی مهاجر را کسی میداند که به دلایل مختلف، از جمله اقتصادی، ناگزیر به ترک محل زندگی اصلی و دائمی خود شده است. بنابراین، هدف این پیمان «مهاجر» (Migrant) است نه «پناهنده» (Refugee).
با در نظر گرفتن اطلاعات فوق، جمهوری اسلامی ایران با وجود پذیرش رسمی این پیمان و در کنار دیگر اسناد بینالمللی مربوط به حقوق مهاجران، در عمل ناقض صریح مفاد آن شناخته میشود. موارد زیر نمونههایی از این نقض هستند:
نقض حقوق بشری مهاجران؛
عدم تضمین بازگشت داوطلبانه و ایمن مهاجران؛
بیتوجهی به حمایت از کودکان مهاجر؛
تبعیض و مهاجرستیزی بر مبنای ملیت، بهویژه علیه مهاجران افغان؛
عدم حمایت از کارگران مهاجر؛
اخراج اجباری و غیرعادلانه مهاجران.
در نهایت، اقدامات اخیر جمهوری اسلامی ایران علیه مهاجران افغان نشاندهنده عدم تعهد این کشور به اسناد بینالمللی حقوق مهاجران است. تأسفبارتر آنکه نهادهای بینالمللی مرتبط با حقوق بشر و مهاجرت، و همچنین دولتهای متعهد به پیمان GCM، در برابر این اقدامات سکوت اختیار کردهاند. این در حالی است که چنین رفتارهای غیرانسانی از سوی حاکمان تهران بهشدت در حال اجراست.
نصرالله ستانکزی آگاه مسایل سیاسی و بین المللی و استاد پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه کابل است.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
