شماری از کارشناسان حقوق بشر ملل متحد هشدار دادهاند که ادامه جنگ در ایران، وضعیت میلیونها مهاجر افغانستان را به شکل جدی وخیمتر کرده و آنان را در برابر بحران انسانی گستردهتر آسیبپذیر ساخته است.
آنان امروز جمعه، با نشر بیانیه مشترک از تفاهمنامه اخیر میان ایران و ایالات متحده استقبال کرده و تاکید کردند که این توافق نباید تنها بر اهداف ژئوپولیتیکی و امنیتی متمرکز باشد، بلکه باید وضعیت حقوق بشر را در مرکز توجه قرار دهد.
در بیانیه این کارشناسان آمده است که توافق ۱۴ مادهای پیشنهادی میان دو طرف، بیشتر بر موضوعاتی چون خروج نیروهای نظامی، بازگشایی تنگه هرمز، تعهدات هستهای، کاهش تحریمها و ایجاد یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دالری تمرکز دارد؛ در حالیکه وضعیت مردم ایران در آن به شکل جدی نادیده گرفته شده است.
این کارشناسان تأکید کردهاند: «مردم ایران که از تجاوز نظامی خارجی و سرکوب داخلی آسیبهای سنگین دیدهاند، تقریباً در این چارچوب دیده نمیشوند. هر توافقی که حقوق بشر را در نظر نگیرد، ناقص است.»
در این بیانیه آمده است که جنگ اخیر در ایران پیامدهای گسترده انسانی و منطقهای برجای گذاشته است.
بر اساس اطلاعات ارائهشده، هزاران غیرنظامی در حملههای هوایی به مناطق مسکونی، مراکز آموزشی، شفاخانهها و اماکن مذهبی جان باختهاند و میلیونها تن آواره شدهاند.
همچنین وضعیت مهاجران، از جمله میلیونها شهروند افغانستان مقیم ایران، به دلیل تشدید بحران انسانی وخیمتر شده است.
کارشناسان افزودهاند که پس از آغاز درگیریها، سرکوب داخلی در ایران شدت گرفته است.
به گفته آنان، هزاران تن بازداشت شدهاند و گزارشهایی از شکنجه، ناپدیدسازی اجباری و اعدامهای نمایشی منتشر شده است.
کارشناسان ملل متحد گفته اند که تنها از آغاز جنگ، دستکم ۱۵۶ تن اعدام شدهاند.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است که حداقل ۴۲ تن به اتهامات امنیتی و جاسوسی اعدام شدهاند؛ در حالیکه بسیاری از این پروندهها بر اساس اعترافات اجباری و بدون دسترسی به وکیل طی شدهاند.
کارشناسان ملل متحد همچنین از مصادره داراییهای بیش از ۱۵۰۰ شهروند، از جمله ایرانیان مقیم خارج از کشور، به عنوان ابزار فشار سیاسی یاد کردهاند.
به گفته آنان، اقلیتهایی مانند بهائیان، کردها و بلوچها بیشترین آسیب را از این روند متحمل شدهاند.
این بیانیه همچنین به پیامدهای اقتصادی جنگ اشاره کرده و میگوید ایران با افزایش شدید بیکاری، تورم مواد غذایی تا سطح ۱۱۵ درصد و تأخیر گسترده در پرداخت دستمزدها روبهرو است.
کارشناسان ملل متحد همچنین از قطع تقریباً سهماهه اینترنت به عنوان یکی از طولانیترین قطعیهای ثبتشده یاد کردهاند که زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم را به شدت مختل کرده است.
در بخش پایانی، کارشناسان هشدار دادهاند که هرگونه توافق نهایی میان ایران و ایالات متحده باید شامل سازوکارهای روشن برای پاسخگویی، جبران خسارت قربانیان، توقف اعدامها، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه و بازگرداندن آزادی اینترنت باشد.
آنان تأکید کردهاند: «توافقی که تنها منافع ژئوپولیتیکی را دنبال کند و مردم را نادیده بگیرد، صلح واقعی نیست.»
کارشناسان از کشورهای میانجی نیز خواستهاند از نفوذ خود برای تضمین گنجانده شدن حقوق بشر در توافق نهایی استفاده کنند و هشدار دادهاند که پایان جنگ نباید با تحقق عدالت و حقوق اساسی اشتباه گرفته شود.
