هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) هشدار داده است که بیش از نیمی از نفوس افغانستان از خشکسالی و کمبود آب آسیب دیدهاند و بحران اقلیمی در حال تشدید، زندگی میلیونها تن را با خطر روبهرو کرده است.
یوناما روز جمعه به مناسبت روز جهانی محیط زیست گفت که خشکسالیهای طولانیمدت، کاهش منابع آبی، سیلابها و تخریب محیط زیست، فشار فزایندهای را بر جوامعی وارد کرده که از پیش با فقر و مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند.
این نهاد گفته است که در شماری از مناطق کشور، محصولات زراعتی بهگونه مکرر از بین رفته و کاهش منابع آبی رقابت بر سر زمین و آب را افزایش داده است.
یوناما به نقل از یک کشاورز در ولسوالی گوشته ننگرهار آورده است: «رودخانه ما دیگر قابل پیشبینی نیست. سال گذشته زمانی که بیشترین نیاز را به آب داشتیم خشک شد و امسال طغیان کرد و نیمی از محصولات ما را از بین برد.»
به گفته یوناما، وضعیت در ولایتهای جنوبی، از جمله قندهار، هلمند، نیمروز، زابل و ارزگان، نگرانکنندهتر است؛ جایی که خشکسالیهای پیدرپی، کاهش بارندگی و استخراج بیرویه آبهای زیرزمینی، منابع آبی را با بحران جدی مواجه کرده است.
این نهاد افزوده است که در بسیاری از مناطق، رودخانهها خشک شدهاند، سیستمهای سنتی آبیاری از کار افتاده و باشندگان ناچار شدهاند برای دسترسی به آب، چاههای عمیقتری حفر کنند؛ اقدامی که در بسیاری موارد نیز نتیجهای نداشته است.
بر اساس این گزارش، پیامدهای این وضعیت گسترده است؛ تولیدات زراعتی کاهش یافته، دسترسی به آب آشامیدنی سالم محدودتر شده و شماری از خانوادهها برای یافتن آب مجبور به ترک محل زندگی خود شدهاند. یوناما هشدار داده است که رقابت بر سر منابع محدود آب در برخی مناطق به افزایش تنشهای محلی نیز منجر شده است.
در غرب افغانستان نیز وضعیت متفاوت اما به همان اندازه دشوار توصیف شده است. به گفته یوناما، در حالی که ولایتهایی مانند غور و فراه همچنان با خشکسالی دستوپنجه نرم میکنند، برخی مناطق دیگر شاهد بارندگیهای شدید و سیلابهای ناگهانی بودهاند که خانهها، زمینهای زراعتی و زیرساختها را تخریب کرده است.
یوناما افزوده است که رویدادهای شدید آبوهوایی در افغانستان بهطور فزایندهای غیرقابل پیشبینی شدهاند. سیلابها در ولایتهای مرکزی و شرقی، از جمله لوگر، پروان و کاپیسا، افزایش یافته و طوفانهای شدید گرد و خاک در جنوب کشور به محصولات زراعتی آسیب رسانده و بیماریهای تنفسی را گسترش داده است.
این نهاد همچنین از تخریب محیط زیست به عنوان یکی دیگر از عوامل تشدید بحران یاد کرده است. به گفته یوناما، جنگلزدایی در ولایتهای کنر، نورستان و لوگر، حفاظت طبیعی در برابر سیلابها و لغزش زمین را کاهش داده و چرای بیرویه و تخریب اکوسیستمها در مناطق کوهستانی، از جمله بدخشان، به کاهش تنوع زیستی منجر شده است.
در گزارش آمده است که استخراج غیرقانونی و کنترلنشده معادن نیز به تخریب زمینها و آلودگی منابع آبی دامن زده است.
یوناما همچنین به مشکلات زیستمحیطی در شهرها اشاره کرده و گفته است که آلودگی هوا در کابل، بهویژه در فصل زمستان، همچنان یکی از نگرانیهای عمده صحی به شمار میرود. استفاده از سوختهای بیکیفیت و مدیریت نامناسب زبالهها از عوامل اصلی این آلودگی عنوان شدهاند.
این نهاد افزوده است که افزایش گردشگری در ولایتهای پنجشیر، کاپیسا و میدان وردک نیز باعث افزایش زبالهها در درهها و رودخانهها شده و نیاز به حفاظت بیشتر از محیط زیست را برجسته کرده است.
با وجود این چالشها، یوناما به برخی تلاشها برای افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی اشاره کرده است. از جمله پروژه کانال قوشتپه که از بزرگترین پروژههای آبیاری افغانستان به شمار میرود و هدف آن انتقال آب دریای آمو به ولایتهای شمالی برای توسعه زراعت است.
یوناما تأکید کرده است که موفقیت درازمدت این پروژه به مدیریت پایدار منابع آبی بستگی دارد.
این نهاد همچنین از ابتکارهای محلی مانند کشت گیاهان مقاوم به خشکسالی، بهبود شیوههای آبیاری و ایجاد سیستمهای ذخیره آب به عنوان نمونههایی از تلاش برای مقابله با بحران اقلیمی یاد کرده است.
یوناما هشدار داده است که افغانستان با وجود سهم ناچیز در تولید گازهای گلخانهای، همچنان از آسیبپذیرترین کشورهای جهان در برابر تغییرات اقلیمی است و شوکهای ناشی از این تغییرات، بحرانهای موجود از جمله فقر، آوارگی و ناامنی غذایی را تشدید میکند.
این نهاد تأکید کرده است: «همزمان با افزایش فشارهای اقلیمی، اقدام هماهنگ برای تقویت تابآوری و حفاظت از منابع طبیعی افغانستان بیش از هر زمان دیگری ضروری است.»
