یک ارزیابی تازه از سوی برنامه توسعه ملل متحد نشان میدهد که با وجود ممنوعیت سراسری مواد مخدر از سوی طالبان در سال ۲۰۲۳، حشیش (چرس) رایجترین ماده مخدر مصرفی در میان مردان افغانستان است.
این گزارش که بر اساس مصاحبه با بیش از ۱۰ هزار تن در ۲۱ ولایت تهیه شده، نشان میدهد که حشیش هم در مصرف طول عمر و هم در مصرف سال گذشته، بیشترین میزان مصرف را در میان مردان داشته است. پس از آن تریاک، هروئین و داروهای نسخهای از جمله آرامبخشها و مسکنها قرار دارند.
از میان ۱۰۲۸۶ پاسخدهنده بین ۱۵ تا ۶۴ سال، ۹۲۷۹ تن مرد و ۱۰۰۷ تن زن بودند. با این حال، در گزارش تأکید شده که بهدلیل محدودیت شدید دسترسی به زنان، بهویژه پس از محدود شدن حضور زنان در جامعه، یافتهها عمدتاً منعکسکننده تجربه مردان است.
بر اساس این مطالعه، ۱۳.۶٪ از مردان گفتهاند که دستکم یکبار در زندگی حشیش مصرف کردهاند و ۴.۸٪ در سال گذشته آن را مصرف کردهاند. همچنین ۴۶.۲٪ از مردان گفتهاند که چرس پرمصرفترین ماده در جوامعشان است.
مصرف تریاک و هروئین، که سالها با اقتصاد مواد مخدر افغانستان گره خوردهاند، در جایگاه دوم مصرف مادامالعمر قرار دارند (با ۶.۵٪)، ولی مصرف سال گذشته آنها به ۱.۵٪ کاهش یافته است. در عین حال، مصرف داروهای نسخهای در مصرف سال گذشته از تریاک و هروئین پیشی گرفته و به ۲.۴٪ رسیده است.
همچنین ۳.۲٪ از مردان اعلام کردند که در طول عمر خود قرصهایی با منشأ غیردارویی مانند «تابلت ک» مصرف کردهاند و ۱.۵٪ گفتهاند در یکسال گذشته این مواد را استفاده کردهاند.
الگوهای مصرف در ماه گذشته
در میان مردانی که در ماه گذشته مواد مصرف کردهاند، ۵۰٪ گفتهاند چرس مصرف کردهاند. پس از آن الکل و تنباکو (۱۶.۶٪)، کدئین (۱۳.۲٪)، تریاک (۱۰.۵٪) و تابلت K و شیشه (هرکدام حدود ۸٪) قرار دارند. هروئین از سوی ۵.۴٪ این افراد گزارش شده است.
از نظر تعداد روزهای مصرف در ماه، شیشه (میتآمفتامین) با متوسط ۹.۳ روز در ماه بیشترین تکرار را داشته، پس از آن چرس (۸ روز)، «تابلت ک» (۶.۶ روز) و باربیتوراتها (۶.۳ روز) قرار دارند. مصرف کدئین و تریاک کمتر از ۶ روز در ماه بوده است.
نخستین ماده مصرفشده و سن شروع
در گزارش آمده که چرس، مادهای بوده که بیشتر افراد مصرف آن را از آن شروع کردهاند. بیش از نیمی از مردانی که در ماه گذشته مواد استفاده کردهاند، گفتهاند اولین تجربهشان با چرس بوده است. پس از آن تریاک (۱۸٪)، کدئین (۱۵٪)، تابلت ک (۴٪) و شیشه (۱.۳٪) قرار دارند. مواد دیگر کمتر از ۱٪ بهعنوان اولین مصرف گزارش شدهاند.
تفاوتهای ولایتی
در گزارش آمده که مصرف چرس در بسیاری از ولایات بیش از سایر مواد گزارش شده، اما در ولایاتی مانند بدخشان، بادغیس، بلخ، دایکندی، غور، لغمان، لوگر، نیمروز و سمنگان، محصولات تنباکو مانند نسوار بیشتر از چرس مصرف شدهاند. در ولایت دایکندی، چرس حتی در میان مواد رایج گزارش نشده است.
در کابل، تخار و کندز، مصرف «تابلت ک» بسیار بالا بوده است: بهترتیب ۳۸٪، ۲۴٪ و ۲۲٪ از پاسخدهندگان در این ولایتها گفتهاند که تابلت ک ماده رایج در جامعه است. در کابل، ۳۰٪ نیز به مصرف پرگابلین اشاره کردهاند که نشاندهنده تفاوتهای بازار مواد مخدر در پایتخت نسبت به دیگر ولایات است.
برنامه توسعه سازمان ملل همچنین خاطرنشان کرده که در برخی بخشها، واژهٔ «تابلت ک» ممکن است به شیشه نیز اطلاق شود، بسته به شکل مصرف (قرص یا کریستال).
عوامل اجتماعی و اقتصادی
مردانی که در سال گذشته مواد مصرف کردهاند، بهطور میانگین دو سال جوانتر از کسانی بودهاند که مواد مصرف نکردهاند و بهمراتب بیشتر با بیکاری یا اشتغال ناقص مواجه بودهاند. فقط ۵۹٪ از مصرفکنندگان شاغل بودهاند، در مقابل ۷۲٪ از افراد غیرمصرفکننده.
مصرفکنندگان همچنین کمتر دارای آموزش رسمی بودهاند و بیشتر دارای مشکلات صحی تشخیصشده؛ با این حال کمتر از یک تن از هر پنج تن گفتهاند که تحت درمان قرار دارند.
با وجود ادعای طالبان مبنی بر فرستادن هزاران تن به مراکز ترک اعتیاد پس از ممنوعیت سال ۲۰۲۳، گزارش ملل متحد میگوید دسترسی به خدمات درمانی همچنان بسیار محدود است.
در این گزارش تأکید شده که اندازهگیری دقیق مصرف مواد در افغانستان بسیار دشوار است؛ بهدلیل نبود نظرسنجیهای خانگی منظم، محدودیتهای گردآوری مستقل دادهها و نبود اطلاعات معتبر درباره زنان.
این گزارش هشدار داده که فقر، بیکاری و هزینه بالای موادی مانند شیشه و تریاک، خطر فرو رفتن خانوادهها در بحرانهای مزمن اقتصادی را افزایش داده است.
در گزارش آمده است که با آنکه محدودیت در عرضه ممکن است برخی الگوهای مصرف را تغییر داده باشد، مصرف مواد مخدر همزمان با زیرساخت ضعیف صحی، دسترسی محدود به درمان و شکافهای بزرگ جنسیتی، همچنان یک بحران جدی بهداشتی و اجتماعی در افغانستان باقی مانده است.
