مرکز خبرنگاران افغانستان با نشر گزارش سالانهاش گفته است که در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۰۵ رویداد خشونت و نقض آزادی رسانهها و خبرنگاران در افغانستان ثبت شده؛ آماری که بهگفته این نهاد، نشاندهنده تشدید بیسابقه فشار، سانسور و سرکوب رسانهها در کشور است.
این گزارش که روز شنبه، (۶ جدی) منتشر شد، بر پایه دادههای گردآوریشده از ولایتهای مختلف و بررسی رویدادهای ثبتشده در یک سال گذشته تهیه شده و وضعیت آزادی رسانهها را «بهشدت تیره و محدودکننده» توصیف کرده است.
بر اساس یافتههای مرکز خبرنگاران افغانستان، رویدادهای ثبتشده شامل دو مورد کشته، سه مورد زخمی، ۱۶۶ مورد تهدید و ۳۴ مورد بازداشت خبرنگاران میشود که به گفته این نهاد، پنج خبرنگار بازداشتشده همچنان در زندان بهسر میبرند.
در این گزارش آمده است که طی دوازده ماه گذشته، فشارهای طالبان بر رسانهها افزایش یافته و فضای رسانهای کشور به سمت سانسور گسترده و خفقان نظاممند سوق داده شده است.
نشر اعترافهای اجباری خبرنگاران زندانی، جلوگیری از حضور زنان خبرنگار در نشستهای خبری مقامهای ارشد طالبان و سانسور صدای زنان خبرنگار در نشست زنده خبری، از نمونههای برجسته سیاست ترس، اختناق و تبعیض شدید جنسیتی عنوان شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان همچنین از گسترش ممنوعیت نشر تصاویر زندهجان به ۱۷ ولایت دیگر در سال ۲۰۲۵ خبر داده؛ اقدامی که به تعطیلی دستکم ۲۰ تلویزیون انجامیده است.
به گفته این نهاد، از زمان اجرای قانون امر به معروف و نهی از منکر در آگست ۲۰۲۴ تاکنون، این ممنوعیت در مجموع به ۳ ولایت ابلاغ شده است.
افزون بر این، در یک سال گذشته دو تلویزیون و دو رادیو نیز به دلایل سیاسی یا امنیتی تعطیل شدهاند و رسانههای محدود باقیمانده، بهویژه زنان با تهدید جدی تعطیلی روبهرو هستند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که بهجز موارد کشته و زخمی شدن خبرنگاران در حملههای منتسب به نظامیان پاکستانی، عامل سایر رویدادهای نقض آزادی رسانهها، نهادها و مقامهای طالبان بودهاند؛ آماری که نسبت به سال ۲۰۲۴ با ثبت ۱۸۱ رویداد، حدود ۱۳ درصد افزایش را نشان میدهد.
مرکز خبرنگاران افغانستان هشدار داده است که طالبان با تبدیل رسانههای دولتی و وابسته به ابزار تبلیغاتی و سرکوب رسانههای مستقل، در پی تحمیل سیاست «تکصدایی» و حذف روایتهای منتقدانه هستند؛ وضعیتی که به باور این نهاد، آینده آزادی بیان و توسعه رسانهای در افغانستان را با تهدیدهای جدی روبهرو کرده است.
در این گزارش آمده است که گزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان در سال ۲۰۲۵، وضعیت آزادی رسانهها را در ۳۴ ولایت کشور بررسی کرده و افزون بر خلاصه یافتهها، به چارچوب حقوقی حق آزادی بیان و آزادی رسانهها در افغانستان پرداخته است.
طبق این گزارش سیاستها و حقوق رسانهها در رژیم طالبان و پیامدهای دستورالعملهای رسانهای این گروه در فاصله سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بهگونه مفصل تحلیل شده و تأثیر این دستورها بر فعالیت رسانهها و خبرنگاران بررسی شده است.
بر بنیاد این گزارش ساختارهای حقوقی و قانونی رسیدگی به شکایات رسانهای و دسترسی به اطلاعات، کارایی لازم را از دست داده و نهادهای مسئول عملاً استقلال خود را در برابر مداخله طالبان از دست دادهاند.
در این گزارش آمده است که آمار نقض حقوق رسانهها و خبرنگاران، شامل موارد بازداشت، تهدید، خشونت، تعطیلی رسانهها و اعمال سانسور گسترده بوده و شماری از رسانهها در سال ۲۰۲۵ بهگونه موقت یا دایمی بسته شدهاند؛ رسانههایی که زمان بازگشایی برخی از آنها همچنان نامشخص است.
مرکز خبرنگاران افزوده است که طالبان با استفاده از سیستمهای آشکار و پنهان تبلیغاتی و پروپاگندا، رسانههای دولتی و وابسته را به ابزار تبلیغاتی بدل کرده و همزمان رسانههای مستقل را از طریق فشارهای امنیتی، اقتصادی و حقوقی تضعیف کردهاند.
در این گزارش آمده است که وضعیت اقتصادی رسانهها بهشدت وخیم شده و کاهش منابع مالی، محدودیت تبلیغات و فشارهای سیاسی، ادامه فعالیت بسیاری از رسانهها را با خطر جدی روبهرو کرده است.
مرکز خبرنگاران گفته است که وضعیت زنان شاغل در رسانهها، بهویژه زنان خبرنگار، بهگونه بیسابقهای محدود شده و تبعیض جنسیتی، حذف زنان از صحنه رسانهای و تهدید تعطیلی رسانههای ویژه زنان، از چالشهای عمده عنوان شده است.
مرکز خبرنگاران افغانستان، با بررسی و تحلیل یافتهها، پیشنهادهایی را برای بهبود وضعیت آزادی رسانهها و حمایت از خبرنگاران در افغانستان ارائه کرده است.
در گزارش آمده است که طالبان بیش از چهار سال است بر افغانستان حاکماند و با وجود پایان جنگ، کشور بهشدت منزوی شده است.
اداره طالبان با اعمال محدودیتهای گسترده، بهویژه علیه زنان و رسانهها، آزادیهای فردی و اجتماعی را بهطور نظاممند سرکوب کرده است.
بر اساس این گزارش، زنان که نیمی از جمعیت کشور را تشکیل میدهند، از آموزش عالی محروم شدهاند و با محدودیتهای شدید و حداکثری در فعالیتهای رسانهای روبهرو هستند.
طالبان همزمان با سرکوب رسانههای آزاد و خبرنگاران مستقل و محدود کردن دسترسی مردم به اطلاعات، در حال تحمیل سیاست «تکصدایی» و ترویج روایت مورد نظر خود هستند.
در این گزارش آمده است که در سال ۲۰۲۵، اداره حاکم با اعمال سانسور، تفتیش رسانهها، تهدید، بازداشت و پخش اعترافهای اجباری خبرنگاران، فضای اختناق و وحشت را در جامعه گسترش داده است؛ فضایی که در آن رسانهها استقلال کاری خود را از دست داده و ملزم به نشر اطلاعات تأییدشده توسط طالبان شدهاند.
گزارش تأکید میکند که برخلاف سال ۲۰۲۴، اختلافهای درونی طالبان در برخورد با رسانهها در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته، اما «هسته سخت قدرت» به رهبری قندهار، سرکوب آزادی بیان و رسانهها را با شدت بیشتری ادامه داده است.
با وجود وعدهها برای تعدیل قانون رسانهها و قانون دسترسی به اطلاعات، سرنوشت این قوانین همچنان نامشخص باقی مانده است.
