دولت پاکستان روز دوشنبه گفت که از پیشنهاد ایران برای میانجیگری میان اسلامآباد و اداره طالبان استقبال میکند.
طاهر حسین اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، گفت: «ما از پیشنهاد میانجیگری کشور برادرمان ایران قدردانی میکنیم. پاکستان همواره به دنبال یافتن راهحلهای مسالمتآمیز از طریق گفتوگو و دیپلماسی بوده است.»
این گفتهها در حالی مطرح میشود که عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز یکشنبه تأیید کرد تهران بهطور فعال در حال برنامهریزی برای میزبانی نشست منطقهای به منظور کاهش تنشها و تقویت ثبات میان پاکستان و طالبان است.
عراقچی در حاشیه نشستی در تهران گفت که تاریخ، محل برگزاری و فهرست کشورهای شرکتکننده هنوز نهایی نشدهاند، اما «تلاشها ادامه دارد و در روزهای اخیر تماسهایی با طرفهای ذیربط برقرار شده است.»
او افزود: «امیدواریم این تلاشها به نتایج ملموس منجر شود. انشاءالله نشست منطقهای بهزودی برگزار خواهد شد.»
روابط پرتنش و گفتوگوهای بینتیجه
پیشنهاد ایران در حالی مطرح میشود که روابط میان پاکستان و طالبان بهشدت تیره شده است. دو طرف تاکنون حداقل سه دور گفتوگو در دوحه و استانبول برگزار کردهاند، اما این مذاکرات بدون هیچ پیشرفتی متوقف شدهاند؛ بهویژه درباره خواسته اصلی اسلامآباد که طالبان باید با گروه تحریک طالبان پاکستان برخورد کند؛ گروهی که مسئول حملات مرگبار متعددی در داخل پاکستان شناخته میشود و پاکستان میگوید از خاک افغانستان فعالیت دارد.
تنشها در پی رشتهای از حملات انتحاری و بمبگذاریها در اسلامآباد و شمال غرب پاکستان در ماه جاری تشدید شده است؛ حملاتی که مقامهای پاکستانی منشأ آن را افغانستان میدانند. طالبان اما این اتهام را رد کرده و تأکید دارند که به هیچ گروهی اجازه استفاده از خاک افغانستان برای حمله به دیگر کشورها را نمیدهند.
گزارشها حاکی است که در نشست استانبول، هیأت پاکستانی از طالبان خواسته تا اعضای تحریک طالبان پاکستان را به منطقهای دیگر منتقل کرده یا با صدور فتوایی مذهبی، مبارزه آنها با دولت پاکستان را نامشروع اعلام کنند؛ اما به گفته منابع آگاه، نمایندگان طالبان هر دو درخواست را رد کردهاند.
با وجود این بنبست، آتشبس شکننده میان نیروهای پاکستانی و مرزبانان طالبان برقرار است؛ اما هیچ نشانهای از آغاز دور جدیدی از مذاکرات دیده نمیشود.
در کنار بحران امنیتی، شکاف دیپلماتیک میان پاکستان و طالبان، تبعات اقتصادی قابلتوجهی نیز داشته است. پاکستان گذرگاههای مهم مرزی مانند تورخم و چمن را برای بیش از پنج هفته بسته نگه داشته؛ اقدامی که مسیر حیاتی تجارت برای افغانستان محصور در خشکی را قطع کرده و زنجیره تأمین کالا را در دو سوی مرز مختل ساخته است.
در واکنش به این وضعیت، طالبان هفته گذشته واردات دارو از پاکستان را متوقف کردند و از تاجران کشور خواستند تا به دنبال شریکان تجاری جایگزین، از جمله ایران و کشورهای آسیای میانه باشند.
پیش از بستهشدن مرزها، ارزش تجارت سالانه میان افغانستان و پاکستان حدود دو میلیارد دالر برآورد میشد، با مبادلاتی به ارزش بیش از ۱۵۰ میلیون دالر در ماه. بنا بر گزارشها، بیش از پنج هزار کانتینر کالا اکنون در امتداد مرز میان دو کشور متوقف ماندهاند.
افغانستان برای واردات اقلامی چون برنج، دارو، سمنت و مواد خوراکی به پاکستان متکی است و در مقابل زغالسنگ، سنگهای قیمتی و محصولات کشاورزی صادر میکند. تعلیق تجارت میان دو کشور، بازارهای محلی بهویژه در مناطق مرزی را بهشدت تحت تأثیر قرار داده، بهگونهای که برخی کسبوکارهای کوچک از کاهش ۸۰ درصدی فروش خبر دادهاند.
در چنین فضایی، ایران تلاش دارد با استفاده از روابط خود با هر دو طرف، نقش میانجی را ایفا کرده و در جهت ثبات منطقهای گام بردارد.
اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، در این زمینه گفت: «معمولاً میانجیگری زمانی مورد مخالفت طرفی قرار میگیرد که از نظر سیاسی یا حقوقی موقعیت ضعیفی دارد. اما در موضوع تروریسم نشأتگرفته از خاک افغانستان، پرونده پاکستان بسیار قوی است. بنابراین، ما طبیعتاً از میانجیگری استقبال میکنیم.»
ایران از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، روابط محتاطانه با طالبان داشته، اما در عین حال نگرانیهایی درباره قاچاق مواد مخدر، اختلافات آبی و تهدیدهای امنیتی منطقهای ابراز کرده است.
به گفته تحلیلگران، تلاش ایران برای میانجیگری، تلاشی است برای تثبیت جایگاهش بهعنوان بازیگری در راستای ثبات منطقه و همزمان، حفظ امنیت مرزهای خود.
