در روابط بینالمللی، بهطور معمول، مذاکرات بین دولتها از طریق دستگاههای دیپلماتیک یا همان وزارتهای امور خارجه کشورها به پیش برده میشود. اما گاهی، بسته به شرایط ویژه نظامی و امنیتی، از روشهای دیگری از جمله دیپلماسی نظامی (Military Diplomacy) نیز استفاده به عمل میآید. این نوع دیپلماسی، عبارت از بهکارگیری قوای نظامی، نهادها و ابزارهای نظامی یک دولت در جهت پیشبرد اهداف سیاست خارجی، بهمنظور تقویت اعتماد متقابل امنیتی، جلوگیری از تقابل نظامی و در نهایت، ایجاد فضای همکاری با دولتهای دیگر، با استفاده از روشهای غیرخصمانه است.
در این میان، نوع دیگری از دیپلماسی نیز وجود دارد که گاهی آن را شاخهای از دیپلماسی نظامی میشمارند: دیپلماسی قهری (Coercive Diplomacy). این نوع دیپلماسی زمانی مطرح میشود که تهدید به استفاده از زور نظامی (نمایش بالقوه قدرت نظامی)، بخشی از ابزار مذاکره بین طرفین باشد.
با در نظر گرفتن توضیح مختصری که در بالا آمد، اگر به روابط بین افغانستان و پاکستان با نگاهی ژرف نگریسته شود، تردیدی باقی نمیماند که پاکستانیها در طول حیات هفتاد و هشتساله خود، سیاست خارجیشان را از طریق ارتش و بهویژه سازمان استخبارات آیاسآی (I.S.I) به پیش بردهاند؛ حتی اگر در ظاهر امر، مراودات در سطح رؤسای حکومتها یا سایر مقامات عالیرتبه بین دو کشور برقرار بوده باشد. بنابراین، متصدی سیاست خارجی پاکستان در قبال افغانستان، از آغاز تاکنون، نظامیان آن کشور بودهاند، نه مقامات ملکی و سیاسی.
اما آنچه پس از تشنج نظامی بین افغانستان و پاکستان در ماه اکتبر امسال بهوضوح دیده میشود، اعمال دیپلماسی قهری از جانب اسلامآباد است. چنانکه مذاکراتی که به تاریخ ۱۹ اکتبر سال جاری بین وزرای دفاع و مقامات استخباراتی دو کشور صورت گرفت، نه بین مقامات وزارتهای خارجه. پیش از آن مذاکرات و در جریان آن، مقامات در اسلامآباد بارها اظهار داشتهاند که در صورت ناکامی گفتوگوها، گزینه استفاده از قوه بر روی میز آنان قرار دارد.
اکنون، در جریان مذاکرات استانبول که به میزبانی ترکیه و با مشارکت قطر ادامه دارد، پاکستان با استفاده از روشهای دیپلماسی قهری، طالبان را به استفاده از قوه تهدید میکند. نمونه واضح آن، اظهارات خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در جمع خبرنگاران در پنجاب است. وی در روز اول مذاکرات (۲۵ اکتبر) اظهار داشت: «اگر هیچ توافقی حاصل نشود، ما گزینه جنگ باز (Open War) را داریم.»
همچنین، اگر به لحن مطبوعات وابسته به دستگاه استخباراتی پاکستان نگاهی بیندازیم، بهخوبی درمییابیم که این نوع تهدیدات را بهطور مکرر نشر میکنند؛ که در واقع، نوعی تبلیغ برای دیپلماسی قهری کشورشان پنداشته میشود.
نصرالله ستانکزی آگاه مسائل سیاسی و استاد پیشین دانشکده حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه کابل است.
مسئولیت محتوای مقالههایی که در بخش دیدگاه وبسایت آمو منتشر میشوند به دوش نویسندگان آن است.
