سازمان جهانی مبارزه با شکنجه در گزارش تازه خود با عنوان «شاخص جهانی شکنجه ۲۰۲۶» گفته است که افغانستان زیر کنترول طالبان از نظر خطر شکنجه، بازداشتهای خودسرانه و نقض حقوق بشر در رده «خطر بسیار بالا» قرار دارد.
این گزارش که روز پنجشنبه منتشر شد، وضعیت شکنجه و بدرفتاری را در ۳۹ کشور جهان ارزیابی کرده و افغانستان را یکی از پرخطرترین کشورها از این منظر معرفی کرده است.
بر اساس یافتههای این گزارش، بازداشتهای خودسرانه در افغانستان ادامه دارد و افراد در مواردی بدون حکم قضایی و مراحل دادخواهی عادلانه بازداشت میشوند.
در گزارش آمده است که برخی افراد به دلایلی چون نوع پوشش، نداشتن ریش برای مردان یا نداشتن محرم برای زنان بازداشت شدهاند.
سازمان جهانی مبارزه با شکنجه با اشاره به نقش «ریاست عمومی استخبارات طالبان» در پروندههای بازداشت و شکنجه، خواستار ایجاد سازوکارهای مستقل و فوری برای نظارت بر عملکرد این نهاد شده است. در گزارش آمده است که مأموران امنیتی طالبان در بازداشتگاهها از روشهایی چون لتوکوب، شوک الکتریکی، استفاده از شلاق و سایر شیوههای شکنجه و بدرفتاری استفاده میکنند.
این سازمان همچنین گزارش داده است که برخی بازداشتشدگان در کانتینرها و در شرایط نامناسب نگهداری میشوند و مواردی از ناپدیدسازی اجباری نیز ثبت شده است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که نظام قضایی مستقل در افغانستان عملاً از میان رفته و دسترسی به وکیل مدافع، بهویژه برای زندانیان سیاسی، بهشدت محدود شده است. به گفته این سازمان، اصول جزایی مورد استفاده در محاکم طالبان برخی تضمینهای دادرسی عادلانه را تضعیف کرده و امکان صدور حکم بر اساس اعتراف یا شهادت را فراهم ساخته است.
گزارش همچنین از افزایش شمار زنان زندانی خبر میدهد. بر اساس آمار ارائهشده، تعداد زنان زندانی از ۸۴۰ تن در سال ۲۰۲۱ به ۱۸۲۵ تن در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
سازمان جهانی مبارزه با شکنجه میگوید که قربانیان شکنجه به دلیل نگرانی از انتقامجویی، غالباً از ثبت شکایت خودداری میکنند و در افغانستان هیچ تعریف حقوقی مشخصی از «قربانی شکنجه» و هیچ سازوکار حمایتی مؤثری برای آنان وجود ندارد.
در بخش دیگری از این گزارش، به وضعیت زنان، اقلیتهای قومی و مذهبی و آزادیهای مدنی پرداخته شده است. گزارش میگوید که زنان با محدودیتهای گسترده در زمینه آموزش، کار و رفتوآمد روبهرو هستند و اقلیتهایی از جمله هزارهها، اسماعیلیان، سیکها، هندوها و شیعیان با تبعیض و فشار مواجهاند.
این گزارش همچنین از محدود شدن فضای مدنی در افغانستان سخن گفته و افزوده است که بسیاری از فعالان مدنی و مدافعان حقوق بشر یا فعالیتهای خود را مخفیانه ادامه میدهند یا کشور را ترک کردهاند.
سازمان جهانی مبارزه با شکنجه در گزارش خود تأکید کرده است که مقامهای طالبان پس از بازگشت به قدرت، تعهدات بینالمللی افغانستان از جمله کنوانسیون منع شکنجه سازمان ملل را نقض کردهاند.
این سازمان گفته قدام دادستان دادگاه کیفری بینالمللی در درخواست صدور حکم بازداشت برای رهبران طالبان را گامی مهم در راستای پاسخگویی و مبارزه با مصونیت از مجازات در افغانستان توصیف کرده است.
