در شب ۲۹ سپتمبر، زنی در شرق افغانستان وارد مرحله زایمان شد. شوهرش در محل کار بود و بدون دسترسی به تلفن، اینترنت یا راهی برای تماس با او، این زن همراه با مادرشوهر سالمندش پیاده به بیمارستان رفت. چند ساعت بعد، در حالیکه تنها، ترسیده و در میان غریبهها بود، فرزندش را به دنیا آورد. شوهرش که نمیدانست همسرش زنده است یا نه، تمام شفاخانههای جلالآباد را جستوجو کرد.
این تنها یکی از روایتهای بیشمار انسانی است که طی ۴۸ ساعت خاموشی سراسری ارتباطات در افغانستان رخ داد—روایتی که در گزارش تازهٔ هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) تشریح شده است. بر اساس این گزارش، این خاموشی میلیونها تن را در بحران بیصدا فرو برد و نهتنها مانع کمکهای اضطراری، عملیات امدادی، بانکداری و آموزش شد، بلکه قلب زندگی مدرن در کشوری با بیثباتی عمیق را هدف قرار داد.
جزئیات خاموشی بیسابقه ارتباطات
این گزارش با عنوان «دور از دسترس: تأثیر خاموشیهای مخابراتی بر مردم افغانستان»، به اثرات قطع کامل خدمات اینترنت و تلفن همراه میپردازد که از شامگاه ۲۹ سپتمبر آغاز شد و تا اول اکتوبر ۲۰۲۵ ادامه داشت. این قطع ارتباط، پس از چندین هفته خاموشیهای منطقهای اجرا شد—نخست از ولایت بلخ در ۱۵ سپتمبر آغاز و سپس به بخش زیادی از کشور گسترش یافت.
یوناما گفته که این خاموشی که تمام ۳۴ ولایت افغانستان را دربر گرفت، میلیونها تن را از دسترسی به خدمات اضطراری، ارتباط با خانوادهها و خدمات ضروری آنلاین مانند بانکداری دیجیتال و هماهنگی درمانی محروم ساخت. این گزارش براساس بیش از ۱۰۰ مصاحبه میدانی در سراسر کشور تهیه شده است.
بحران انسانی در بخشهای حیاتی
به گفته یوناما، خاموشی ارتباطات تأثیری گسترده بر تقریباً تمام بخشهای جامعه داشته است. بیمارستانها قادر به درخواست تجهیزات پزشکی یا هماهنگی انتقال بیماران نبودند. در یک مورد در ولایت لغمان، یک زن باردار پس از آنکه کلینیک محلی نتوانست امبولانس بخواهد یا داروهای اساسی را تأمین کند، فرزند خود را از دست داد. در ولایت بادغیس نیز پنج کودک مبتلا به سوءتغذیه جان باختند، زیرا پزشکان برای کمک فوری در دسترس نبودند.
کارکنان بهداشتی احساس “ناتوانی کامل” را گزارش دادهاند؛ برخی از آنان مجبور شدند با موتورسیکلت پیامهایی اضطراری را به شهرهای اطراف بفرستند. در گزارش آمده که خدمات امبولانس مختل شده و هماهنگی بین بیمارستانها فروپاشیده بود. حتی ارسال اسکنهای پزشکی متوقف شد و تشخیص بیماریها با تأخیر مواجه شد.
این خاموشی، نظام بانکی شکننده کشور را نیز فلج کرد. دستگاههای خودپرداز و انتقالهای آنلاین از کار افتادند، و مردم نتوانستند به پول یا حوالههای ارسالی از بستگان خارج از کشور دسترسی پیدا کنند. در گزارش آمده که بسیاری از مردم قادر به پرداخت هزینه درمان یا خرید مواد غذایی نبودند و کسبوکارهای کوچک اینترنتمحور با خسارات مالی شدید روبهرو شدند.
توقف عملیات بشردوستانه و آسیب به زنان
در گزارش آمده که فعالیتهای امدادی نیز بهطور کامل مختل شد. امدادگران گفته اند که قطع ارتباطات، تلاشها برای کمک به زلزلهزدگان شرق افغانستان و همچنین بازگشتکنندگان تازهوارد از پاکستان را به تعویق انداخت. توزیع کمکهای نقدی، ثبتنامها و هماهنگی میان تیمهای میدانی همگی متوقف شدند.
یوناما تأکید کرده که زنان و دختران بیش از دیگران از این خاموشی آسیب دیدهاند، زیرا پیشتر نیز با محدودیتهای گسترده از سوی طالبان مواجه بودند. پرستاران زن و کارآفرینان گفتهاند که پس از قطع ارتباطات، خانوادههایشان تمایل کمتری به اجازه کار آنها در خارج از خانه نشان دادهاند.
یک پرستار زن به یوناما گفته که وقتی نتوانست با خانوادهاش تماس بگیرد، شوهرش از ترس امنیت، او را مجبور به ترک شغلش کرد. دانشجویان دختر که از طریق صنفهای آنلاین درس میخواندند، این وضعیت را «بازگشت به عصر حجر» توصیف کردهاند، چراکه دسترسی آنها به آموزش کاملاً قطع شد.
در گزارش آمده که زنانی که کسبوکار آنلاین داشتند نیز درآمدشان را بهطور کامل از دست دادند؛ زیرا تجارت اینترنتی—که برای بسیاری از زنان، پس از ممنوعیتهای شغلی طالبان، یگانه روزنه معیشت بوده—بهکلی متوقف شد.
خاموشی رسانهها و گسترش اطلاعات نادرست
در گزارش آمده که قطع ارتباطات اکثر رسانههای کشور را نیز ساکت کرد و این رسانهها توانایی پخش برنامه یا ارسال گزارش را نداشتند. یوناما موارد گستردهای از هراس عمومی و انتشار شایعات درباره دخالت خارجی، کودتا یا فروپاشی حکومت را ثبت کرده است.
یکی از خبرنگاران به یوناما گفته که این خاموشی در واقع شکلی از سانسور است که مانع پوشش سوءاستفادههای احتمالی یا رویدادهای اضطراری توسط رسانهها میشود.
بدون پاسخ رسمی
تا کنون هیچ توضیح رسمی درباره علت این خاموشی سراسری ارائه نشده است. مقامهای طالبان در ولایت بلخ در ابتدا گفته بودند این اقدام برای «جلوگیری از فساد اخلاقی» انجام شده، در حالیکه سخنگویی در کابل ادعا کرد که این قطعی ناشی از تعمیرات زیرساختی نبوده است.
یوناما در پایان هشدار داده است: «تمامی ارکان کشور—از نظام درمانی و بانکی گرفته تا کسبوکارهای کوچک—برای ادامه فعالیت و ارائه خدمات ضروری، بهشدت به مخابرات وابستهاند. مردم افغانستان که همین حالا نیز با چالشهای عظیم در زندگی روزمره خود مواجهاند، نباید قربانی خاموشیهای تحمیلی شوند که حق اساسی آنها در دسترسی به ارتباطات را محدود میکند.»
این نهاد ملل متحد از طالبان خواسته است تا دسترسی بیوقفه به خدمات مخابراتی را تضمین کنند و به نقش حیاتی این خدمات در امدادرسانی بشردوستانه، درمان، آموزش و اقتصاد آسیبپذیر کشور احترام بگذارند.
