برنامه جهانی غذای سازمان ملل متحد میگوید که ایران پس از بسته شدن گذرگاههای مرزی با پاکستان، به مسیر اصلی تجارت افغانستان تبدیل شده است.
این نهاد در گزارشی که روز جمعه منتشر شد، میگوید حدود ۶۰ درصد تجارت افغانستان اکنون از مسیرهای غربی و از طریق ایران انجام میشود؛ تغییری که پس از توقف تجارت رسمی از مسیر پاکستان در اواخر سال ۲۰۲۵ رخ داده است.
همزمان، واردات از طریق خطوط ریلی آسیای مرکزی نیز بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
برنامه جهانی غذا میگوید هرچند تاجران توانستهاند جریان واردات و صادرات را حفظ کنند، اما مسیرهای جایگزین طولانیتر و پرهزینهتر هستند و همین موضوع باعث افزایش هزینه انتقال کالا و در نتیجه بالا رفتن قیمت مواد غذایی، سوخت و نهادههای کشاورزی در افغانستان شده است.
این نهاد هشدار داده است که این تغییر در حالی رخ میدهد که افغانستان همزمان با چندین بحران روبهرو است؛ از جمله بسته شدن مرزهای پاکستان، بیثباتی ناشی از تنشهای خاورمیانه، کاهش کمکهای بشردوستانه و بازگشت میلیونها مهاجر از کشورهای همسایه.
به گفته برنامه جهانی غذا، این عوامل در مجموع ناامنی غذایی در افغانستان را تشدید کردهاند.
بر اساس این گزارش، هزینه یک سبد غذایی پایه بین اکتوبر ۲۰۲۵ تا اپریل ۲۰۲۶ ۱۰ درصد افزایش یافته است. در همین مدت، سهم خانوادههایی که از امنیت غذایی قابل قبول برخوردار بودهاند، از ۲۸ درصد به ۲۰ درصد کاهش یافته است.
همچنین، ۷۲ درصد خانوادهها از کاهش درآمد خود خبر دادهاند و ۵۷ درصد گفتهاند برای تأمین نیازهای اولیه ناچار به اقداماتی مانند کاهش وعدههای غذایی یا فروش داراییهای تولیدی شدهاند.
برنامه جهانی غذا برآورد میکند که در حال حاضر ۱۳ میلیون و ۸۰۰ هزار تن در افغانستان با سطوح بحرانی یا اضطراری ناامنی غذایی روبهرو هستند.
این نهاد هشدار داده است که اگر مرز پاکستان همچنان بسته بماند و تنشهای منطقهای ادامه یابد، شمار افرادی که با گرسنگی حاد روبهرو هستند، طی شش ماه آینده ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر دیگر افزایش خواهد یافت.
در گزارش آمده است که محدودیتهای مرزی پاکستان یکی از عوامل اصلی افزایش قیمت مواد غذایی بوده است.
در مقایسه با اکتوبر ۲۰۲۵، قیمت برنج پاکستانی ۳۸ درصد، بادنجان رومی ۷۱ درصد، کچالو ۱۰۵ درصد، شکر ۲۷ درصد و روغن خوراکی ۱۲ درصد افزایش یافته است. بهای سوخت نیز به دلیل وابستگی افغانستان به واردات فرآوردههای نفتی، ۱۳ درصد بالا رفته است.
این گزارش همچنین از افزایش فشار بر بخش کشاورزی خبر میدهد.
از دست رفتن مسیر وارداتی پاکستان، همراه با افزایش قیمت جهانی کودهای شیمیایی، باعث افزایش هزینه نهادههای کشاورزی شده است. تا اپریل ۲۰۲۶، قیمت کود دیآمونیوم فسفات نسبت به سال قبل ۱۸ درصد و قیمت اوره ۳۶ درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که نگرانیها درباره تولید محصولات کشاورزی در آینده را افزایش داده است.
برنامه جهانی غذا همچنین میگوید بازار کار افغانستان توان جذب موج بازگشت مهاجران را ندارد.
بر اساس دادههای این گزارش، از سال ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۶ میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
تنها حدود ۲۰ درصد از این افراد توانستهاند شغل رسمی پیدا کنند، در حالی که نرخ بیکاری در میان بازگشتکنندگان در برخی مناطق به ۸۰ تا ۹۵ درصد میرسد. افرادی که شاغل شدهاند نیز بهطور متوسط ۱۵ تا ۳۰ درصد کمتر از دیگر کارگران دستمزد دریافت میکنند.
به گفته این نهاد، وخامت وضعیت اقتصادی به تشدید بحران سوءتغذیه نیز منجر شده است.
برنامه جهانی غذا برآورد میکند که امسال ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار کودک در افغانستان به سوءتغذیه حاد مبتلا خواهند شد؛ بالاترین رقمی که تاکنون در این کشور ثبت شده است.
با این حال، به دلیل کمبود شدید بودجه، این نهاد پیشبینی میکند که بتواند کمتر از یکسوم کودکانی را که به درمان نیاز دارند، تحت پوشش قرار دهد.
این گزارش همچنین میگوید اختلال در واردات غذاهای درمانی ویژه از پاکستان بر برنامههای تغذیه تأثیر گذاشته و کمبود این اقلام در جنوب افغانستان، به دلیل نرخ بالای بازگشت بیماری و محدود بودن کمکهای بشردوستانه، شدیدتر است.
برنامه جهانی غذا میافزاید که هزینه عملیات امدادرسانی نیز بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
به گفته این نهاد، سازمانهای امدادرسان اکنون ناچارند برای انتقال کمکها از مسیرهای طولانیتر ایران و آسیای مرکزی استفاده کنند. در نتیجه، هزینه حملونقل بین ۲.۵ تا پنج برابر افزایش یافته و زمان انتقال برخی محمولهها از حدود ۱۰ روز به ۷۵ روز رسیده است.
برنامه جهانی غذا تأکید کرده است که ازسرگیری تجارت از مسیر پاکستان، مؤثرترین اقدام برای بهبود وضعیت امنیت غذایی در افغانستان خواهد بود.
این نهاد همچنین خواستار افزایش کمکهای مالی جامعه جهانی، تقویت نظام پایش امنیت غذایی و انعطافپذیرتر شدن کمکهای بشردوستانه شده و هشدار داده است که ادامه اختلال در تجارت و کاهش کمکهای بینالمللی میتواند میلیونها تن دیگر را از دسترسی به غذای کافی و خدمات اساسی محروم کند.
