دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، روز یکشنبه اعلام کرد که ایالات متحده یک محاصره دریایی در تنگه هرمز اعمال خواهد کرد. این اقدام پس از آن گرفته شده است که مذاکرات طولانی میان مقامهای امریکا و ایران در پاکستان با شکست روبهرو شد.
این اعلامیه، آتشبس شکننده موجود را با ابهام بیشتری روبهرو کرده است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، و محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز گذشته در پاکستان دیدار کردند، اما به توافقی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز و پایان جنگ دست نیافتند. محاصره دریایی میتواند از سوی ایران بهعنوان اقدامی جنگی تلقی شود.
آقای ترمپ در یکی از دو پیام مفصل خود در شبکههای اجتماعی نوشت: «هر ایرانی که به ما یا به کشتیهای غیرنظامی شلیک کند، بهشدت نابود خواهد شد.»
ترمپ پیشتر آتشبس دو هفتهای را مشروط به پایان کنترل ایران بر تنگه هرمز کرده بود؛ گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت و گاز در خلیج فارس. اداره ایران بر این مسیر در جریان درگیری یکماهه که از اواخر فوریه آغاز شد، باعث افزایش بیش از ۵۰ درصدی قیمت جهانی نفت شده است.
او این اقدام را در واکنش به آنچه «عدم اجرای تعهد جمهوری اسلامی ایران برای بازگشایی این آبراه» خوانده، عنوان کرده و گفته است که این موضوع موجب نگرانی و بیثباتی در سطح منطقه و جهان شده است.
ترمپ در ادامه گفته که ایران در بازگشایی تنگه هرمز کوتاهی کرده و همین مسئله باعث افزایش تنشها و خطر برای کشتیرانی بینالمللی شده است.
او تأکید کرده که هرگونه نقض قوانین بینالمللی پیامدهایی در پی خواهد داشت و باید روند بازگشایی این مسیر حیاتی دریایی هرچه سریعتر آغاز شود.
او همچنین به مذاکرات هستهای با ایران اشاره کرده و گفته است که تهران همچنان از برنامههای هستهای خود عقبنشینی نکرده است.
با این حال، در عمل از زمان آغاز آتشبس در سهشنبه گذشته، تنها شمار اندکی از کشتیها از تنگه هرمز عبور کردهاند. مقامهای امریکایی ایران را مسئول این وضعیت میدانند و میگویند تهران تلاش کرده از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند. ترمپ گفته است نیروی دریایی امریکا هر کشتیای را که به ایران پول پرداخت کند «رهگیری و متوقف» خواهد کرد.
رهبران ایران نشانهای از کاهش کنترل خود بر این آبراه نشان ندادهاند و آن را یک اهرم مهم در مذاکرات میدانند. علیاکبر ولایتی، عضو تیم مذاکرهکننده ایران، پیشتر در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشته بود: «کلید تنگه هرمز محکم در دست ماست.»
کارشناسان میگویند اختلافات میان دو کشور آنقدر پیچیده و عمیق است که دستیابی به توافق در یک دور مذاکره بسیار بعید بود. با این حال، نه آقای ونس و نه آقای قالیباف احتمال برگزاری دور دیگری از مذاکرات پیش از پایان آتشبس دو هفتهای در ۲۱ اپریل را رد نکردهاند.
آقای قالیباف نیز در پیامی در شبکههای اجتماعی گفته است که بیاعتمادی عمیق میان دو طرف مانع اصلی دستیابی به توافق است. او افزوده است: «ایالات متحده در این دور از مذاکرات نتوانست اعتماد هیأت ایرانی را جلب کند و اکنون باید تصمیم بگیرد که آیا میتواند این اعتماد را به دست آورد یا نه.»
آخرین مذاکرات میان امریکا و ایران بدون نتیجه پایان یافت و بهدنبال آن، حمله مشترک امریکا و اسرائیل در اواخر فبروری رخ داد که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، انجامید و بیش از یک ماه جنگ را شعلهور کرد. مذاکرات این آخر هفته با میانجیگری پاکستان، بالاترین سطح گفتوگوی مستقیم میان مقامهای دو کشور از زمان انقلاب ۱۹۷۹ ایران بهشمار میرود.
