سازمان بینالمللی مهاجرت گفته است که همزمان با فرارسیدن ماه رمضان، هزاران خانوادهای که پس از سالها آوارگی در کشورهای همسایه به افغانستان بازگشتهاند، این ماه را در شرایطی سپری میکنند که با کمبود غذا، نبود درآمد پایدار، سرپناههای آسیبدیده و دسترسی محدود به خدمات اولیه روبهرو هستند.
این سازمان گفته است که رمضان برای بسیاری از خانوادهها زمانی برای گردهمایی، دعا و همبستگی است؛ اما برای شماری از بازگشتکنندگان، این ماه در حالی فرا رسیده که هنوز در تلاش برای بازسازی ابتداییترین بخشهای زندگی خود هستند.
طبق این گزارش در سالهای گذشته، درگیریها، بحرانهای اقتصادی و بیثباتیهای پیهم، میلیونها تن را وادار به ترک خانههایشان کرده بود.
این سازمان میافزاید که اکنون با افزایش روند بازگشت، بسیاری از این خانوادهها با واقعیتی دشوار مواجهاند: خانههایی که نیاز به ترمیم دارند، فرصتهای کاری اندک و شبکههای حمایتی محدود.
محبوبه، زن ۳۶ سالهای که پس از سالها زندگی در پاکستان به ولسوالی سرخرود ولایت ننگرهار بازگشته، یکی از این افراد است. او همراه با سه فرزندش و با امکانات اندک به افغانستان آمده است.
محبوبه که در پاکستان متولد و بزرگ شده بود، تا پیش از بازگشت در سال ۲۰۲۵ هرگز افغانستان را به عنوان خانه تجربه نکرده بود.
او میگوید بازگشتشان ناگهانی و بدون آمادگی قبلی صورت گرفت. این خانواده با وسایل محدود و پسانداز اندک وارد کشوری شدند که اگرچه ریشههای هویتیشان به آن پیوند دارد، اما از نظر معیشتی و اجتماعی برایشان ناآشنا است. محبوبه میگوید بزرگترین نگرانیاش تأمین غذای کافی برای فرزندانش، بهویژه در ماه رمضان، است.
به گفته سازمان بینالمللی مهاجرت، خانوادههای عودتکننده بهویژه در هفتههای نخست بازگشت با چالشهای فوری روبهرو هستند. این سازمان گفته است که برای پاسخ به نیازهای ابتدایی، کمکهای نقدی اضطراری، حمایت از سرپناه و برنامههای معیشتی را در اختیار افراد آسیبپذیر قرار میدهد.
محبوبه پس از بازگشت، کمک نقدی اضطراری دریافت کرده که به گفته او برای پرداخت اجاره خانه، تهیه مواد غذایی و سایر هزینههای فوری مورد استفاده قرار گرفته است. با این حال، او تأکید میکند که این کمکها کوتاهمدت بوده و نبود درآمد پایدار همچنان مشکل اصلی خانوادهاش است.
او همچنین از یک مرکز منابع اجتماعی تحت حمایت سازمان بینالمللی مهاجرت بازدید کرده است؛ مرکزی که خدمات اطلاعرسانی، مشاوره و ارجاع به کمکهای بشردوستانه را ارائه میدهد. محبوبه در چارچوب همین برنامهها در یک دوره آموزشی خیاطی ثبتنام کرده تا بتواند مهارتی برای ایجاد درآمد کسب کند.
به گفته او، این آموزش گامی کوچک اما مهم برای بازسازی زندگی پس از سالها آوارگی است.
با این حال به گفته سازمان بینالمللی مهاجرت ماه رمضان فشار بیشتری بر خانوادههایی مانند او وارد کرده است.
در حالی که این ماه با روزهداری و وعدههای مشترک افطار همراه است، بسیاری از عودتکنندگان نگران تأمین غذای کافی برای هر شب هستند.
محبوبه میگوید: «در پاکستان همیشه برای افطار چیزی داشتیم. همسایهها غذا میفرستادند و فرزندانم گرسنه نمیخوابیدند. حالا هر روز به این فکر میکنم که چگونه برایشان غذا تهیه کنم.»
سازمان بینالمللی مهاجرت میگوید زنان سرپرست خانواده در میان آسیبپذیرترین بازگشتکنندگان قرار دارند و روند ادغام دوباره برای آنان دشوارتر است.
به گفته این نهاد، حمایت از سرپناه، ترمیم خانههای آسیبدیده و اجرای برنامههای معیشتی از جمله اقداماتی است که برای بازگرداندن حداقل ثبات و کرامت به خانوادهها انجام میشود.
با وجود دشواریهای اقتصادی و اجتماعی، محبوبه میگوید ایمان و دعا در ماه رمضان برایش منبع آرامش و استقامت است.
او امیدوار است با ادامه آموزش و یافتن راهی برای کسب درآمد، بتواند آینده بهتری برای فرزندانش فراهم کند.
در حالی که روند بازگشت همچنان ادامه دارد، چالش اصلی بسیاری از خانوادهها نه فقط رسیدن به خانه، بلکه ساختن دوباره آن در شرایطی است که منابع محدود و آینده نامطمئن است.
