کمیشنری عالی پناهندگان ملل متحد گفته است که در سال ۲۰۲۵ میلادی ۲.۹ میلیون شهروند افغانستان از کشورهای همسایه به کشور بازگشتهاند.
به گفته ملل متحد این روند افغانستان را در بحبوحه بحران انسانی و اقتصادی، با فشار بیسابقه روبهرو کرده است.
عرفات جمال، نماینده کمیشنری عالی پناهندگان در افغانستان، روز جمعه در یک نشست خبری در ژنیو گفت با احتساب بازگشتهای اخیر، مجموع شهروندان افغانستان که از اکتوبر ۲۰۲۳ تاکنون به کشور بازگشته یا مجبور به بازگشت شدهاند، به حدود ۵.۴ میلیون تن میرسد.
بر بنیاد آمار این نهاد، تنها در سال جاری میلادی نزدیک به ۱۵۰ هزار تن از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
این نهاد تأکید کرده است که سرعت و مقیاس این بازگشتها، افغانستان را عمیقتر به سوی بحران سوق داده است؛ کشوری که همزمان با محدودیتهای گسترده حقوق بشری، بهویژه علیه زنان و دختران، اقتصاد شکننده و بلایای طبیعی پیدرپی دستوپنجه نرم میکند.
طبق گزارش تازه بانک جهانی، افزایش سریع جمعیت ناشی از بازگشت مهاجران باعث کاهش ۴ درصدی تولید ناخالص داخلی سرانه افغانستان در سال ۲۰۲۵ شده است.
بررسیهای میدانی کمیشنری عالی پناهندگان نشان میدهد که تنها کمی بیش از نیمی از بازگشتکنندگان توانستهاند نوعی کار عمدتاً در بخش غیررسمی پیدا کنند.
بر بنیاد این گزارش برای زنان این رقم به کمتر از یکچهارم کاهش مییابد.
همچنین بیش از نیمی از خانوادههای بازگشته فاقد مدرک هویتی مانند کارت شناسایی هستند و بیش از ۹۰ درصد آنان با کمتر از پنج دالر در روز زندگی میکنند؛ موضوعی که نگرانیها درباره پایداری این بازگشتها را افزایش داده است.
در نظرسنجی انجامشده از بازگشتکنندگان، پنج درصد گفتهاند که قصد دارند دوباره افغانستان را ترک کنند و بیش از ۱۰ درصد اظهار کردهاند فردی را میشناسند که پس از بازگشت، بار دیگر مهاجرت کرده است.
این نهاد تأکید میکند که چنین تصمیمهایی بیشتر ناشی از ناتوانی در بازسازی یک زندگی پایدار و آبرومندانه است، نه تمایل صرف به ترک کشور.
این نهاد همچنین هشدار داده است که با کاهش فضای پناهندگی در منطقه و محدودتر شدن مسیرهای مهاجرت قانونی، شهروندان بهطور فزایندهای به سفرهای خطرناک روی میآورند.
کمیشنری عالی پناهندگان گفته است که در سال ۲۰۲۶ تمرکز اصلی بر ادغام مجدد بازگشتکنندگان، از جمله ارائه خدمات حفاظتی، مسکن و حمایتهای معیشتی بهویژه برای زنان خواهد بود.
این نهاد برای حمایت از آوارگان داخلی و بازگشتکنندگان در سراسر افغانستان طی سال ۲۰۲۶ به ۲۱۶ میلیون دالر بودجه نیاز دارد؛ اما تاکنون تنها ۸ درصد این مبلغ تأمین شده است.
با این حال این نهاد از جامعه جهانی خواسته است در این «لحظه حیاتی» حمایتهای مالی خود را افزایش دهند و همزمان اطمینان حاصل کنند که هیچ فردی به جایی که حقوق و آزادیهایش در معرض خطر است بازگردانده نشود.
