سازمان بینالمللی مهاجرت در تازهترین گزارش خود گفته است که حدود ۲.۴ میلیون تن که در دو سال گذشته از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند، با بحران جدی معیشتی، بیکاری گسترده و دسترسی محدود به خدمات اولیه روبهرو هستند.
بر اساس گزارش «بررسی اجمالی تابآوری بازگشتکنندگان» که دوره زمانی سپتامبر تا اکتوبر ۲۰۲۵ را پوشش میدهد، موج گسترده بازگشت مهاجران عمدتاً در پی اجرای «طرح بازگشت اتباع خارجی غیرقانونی» پاکستان در اواخر سال ۲۰۲۳ و همچنین سیاستهای مشابه در ایران، از جمله برنامههایی برای اخراج دو میلیون مهاجر افغانستان تا اوایل سال ۲۰۲۵، شکل گرفته است.
این گزارش میافزاید که مقیاس و سرعت بازگشتها چالشهای قابل توجهی را برای ادغام مجدد و تابآوری بلندمدت بازگشتکنندگان ایجاد کرده است. بسیاری از این افراد که برخیشان دههها یا حتی تمام عمر خود را در خارج از کشور سپری کردهاند، با شبکههای اجتماعی محدود، ناآشنایی با ساختارها و هنجارهای محلی و دسترسی اندک به مسکن، معیشت و خدمات اساسی وارد افغانستان شدهاند.
سازمان بینالمللی مهاجرت اعلام کرده است که تنها ۱۱ درصد از بازگشتکنندگان شاغلاند و از هر چهار نفر، یک نفر به سرپناه مناسب دسترسی ندارد.
همچنین بیش از نیمی از این افراد فاقد مدارک هویتی و اسناد ضروری هستند؛ موضوعی که دسترسی آنان به خدمات دولتی، بانکی، آموزشی و فرصتهای شغلی را با مشکل جدی روبهرو کرده است.
در این گزارش همچنین آمده است که بسیاری از بازگشتکنندگان به سازوکارهای حمایتی، خدمات اجتماعی و فرصتهای پایدار معیشتی دسترسی محدود دارند؛ وضعیتی که خطر تشدید فقر و ناپایداری اجتماعی را افزایش میدهد.
این هشدارها در حالی مطرح میشود که ملل متحد پیشتر اعلام کرده بود نرخ بیکاری در سراسر افغانستان به ۷۵ درصد رسیده و بیش از ۹۰ درصد جمعیت کشور زیر خط فقر زندگی میکنند.
کاهش درآمد سرانه، افت تولید ناخالص داخلی و کاهش کمکهای بشردوستانه از عوامل اصلی گسترش فقر و افزایش بیکاری عنوان شده است.
سازمان بینالمللی مهاجرت تأکید کرده است که تدوین و اجرای برنامههای مؤثر ادغام مجدد، برای بهبود وضعیت بازگشتکنندگان و افزایش تابآوری جوامع میزبان، یک امر حیاتی است.
