برنامه توسعهٔ ملل متحد در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که افغانستان از جمله ده کشور بیش از همه آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی در جهان است؛ کشوری که آثار گرمشدن زمین، خشکسالیهای پیهم و افزایش طوفانهای ریگ و گرد و غبار، به تهدیدی مستقیم برای زندگی و معیشت مردم آن تبدیل شده است.
برنامه توسعهٔ ملل متحد میگوید که بخشهای گسترده افغانستان، بهویژه ولایتهای جنوبی و غربی مانند هرات، فراه، نیمروز و قندهار، هر سال بیش از ۵۰ روز وضعیت طوفانی گرد و غبار را تجربه میکنند.
طبق این گزارش در دشتهای شمالی از جمله بلخ و جوزجان نیز ۲۰ تا ۳۰ روز طوفانهای گرد و غبار ثبت میشود. این نهاد هشدار میدهد که طی دو دهه اخیر فراوانی این طوفانها میان ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یافته است.
در گزارش آمده است که این روند با خشکسالیهای طولانیمدت، فرسایش شدید خاک و کاهش قابل توجه پوشش گیاهی در سراسر کشور مرتبط است.
براساس این گزارش میانگین دمای افغانستان از سال ۱۹۵۰ تا کنون ۱.۸ درجه سانتیگراد افزایش یافته و پیشبینیها نشان میدهد که این میزان تا پایان قرن ممکن است به ۶.۴ درجه برسد.
ملل متحد افزوده است که همزمان، بارندگی در مناطق خشک تا ۳۰ درصد کاهش یافته، پوشش جنگلی افغانستان به زیر دو درصد سقوط کرده و چرای بیشازحد دام ۶۰ درصد مراتع کشور را فرسوده کرده است.
برنامه توسعهٔ ملل متحد میگوید پیامدهای این وضعیت برای مردم افغانستان بسیار ملموس است؛ از تاریکشدن آسمان در چند دقیقه و نفوذ گرد و غبار به داخل خانهها گرفته تا دشوارشدن تنفس، آلودگی آب و کاهش چشمگیر حاصلخیزی زمینهای زراعتی.
در این گزارش گفته شده است که بسیاری از کشاورزان گزارش میدهند که خاک سطحی زمینهایشان در روزهای بادی به هوا بلند میشود و دامداران میگویند مسیرهای چرا به زمینهای بایر و بادزده تبدیل شده است.
به گفتهٔ این نهاد، برای مقابله با این وضعیت، برنامههایی با مشارکت جوامع محلی در شرق افغانستان آغاز شده است؛ از جمله کاشت درختان مقاوم به خشکسالی، احیای زمینهای تخریبشده، تثبیت خاک و افزایش پوشش گیاهی تا منابع تولید گرد و غبار کاهش یابد.
همزمان، استفاده از انرژی خورشیدی در بیمارستانها، مکتبها، پمپهای آب و کسبوکارهای کوچک گسترش یافته تا نیاز مردم به هیزم و سوختهای گرانقیمت کاهش پیدا کند.
به گفته برنامه توسعهٔ ملل متحد همچنین میگوید آموزش جوامع برای آمادگی در برابر بلایای طبیعی، تقویت هشدارهای زودهنگام، و همکاری با نهادهای محلی برای بهبود دادهها و برنامهریزی زیستمحیطی بخشی از کمکهای این برنامه است.
این نهاد افزوده که حمایت از ادغام خطر طوفانهای گرد و غبار در برنامه ملی سازگاری افغانستان و استراتژی تغییرات اقلیمی نیز جریان دارد.
ملل متحد تأکید میکند که همکاری منطقهای برای مقابله با طوفانهای فرامرزی حیاتی است؛ زیرا گرد و غبار در مرزها متوقف نمیشود.
برنامه توسعهٔ ملل متحد میگوید تلاش میکند تا با ایجاد سیستمهای مشترک هشدار اولیه، هماهنگسازی سیاستهای مدیریت زمین و پروژههای احیای مراتع و تالابها، کشورهای منطقه از جمله ایران، عراق و افغانستان را برای مقابله با اثرات رو به افزایش تغییرات اقلیمی بههم نزدیکتر سازد.
