ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر ملل متحد برای افغانستان، هشدار داده است که فعالیتهای نظامی در این کشور موجب آلودگی گسترده منابع آب و خاک شده و سلامت انسانها و محیط زیست را به شدت تهدید میکند.
او تأکید کرده است که این آسیبها صرفاً زیستمحیطی نیستند، بلکه یک مسئله حقوق بشری جدی به شمار میروند که نیازمند مستندسازی و پاسخگویی است.
این در حالی است که در گزارش جدید ملل متحد، که در هشتادمین جلسه شورای حقوق بشر ارائه شد، دستور کاری برای بررسی پیامدهای مدیریت و دفع صحیح مواد و زبالههای خطرناک برای حقوق بشر اختصاص یافته است.
انتونیو گوترش، دبیرکل ملل متحد با ارایه این گزارش به مجمع عمومی، بر اهمیت اقدامات قانونی و استانداردهای بینالمللی برای پیشگیری و جبران آسیبهای ناشی از آلودگی تأکید کرده است.
مارکوس اورلانا، گزارشگر ویژه ملل متحد در امور مواد سمی و حقوق بشر، در این گزارش نیز بررسی کرده است که چگونه فعالیتهای نظامی قبل، حین و پس از درگیریهای مسلحانه موجب انتشار مواد شیمیایی، فلزات سنگین، مواد رادیواکتیو و آلایندههای پایدار شده است.
طبق این گزارش این مواد نه تنها سلامت انسان را تهدید میکنند، بلکه اکوسیستمها و معیشت جوامع محلی را مختل کرده و تلاشهای بازسازی و صلحسازی را با مشکل مواجه میسازند.
در این گزارش آمده است که بقایای سمی جنگ شامل مهمات شیمیایی، تجهیزات نظامی رها شده و زبالههای خطرناک است که سالها پس از پایان خصومتها در محیط باقی میمانند.
این مواد بهطور نامتناسب بر گروههای آسیبپذیر مانند زنان، کودکان، مردم بومی و جوامع آواره تأثیر میگذارند و دسترسی آنها به منابع آب و زمین را محدود میکند.
اورلانا در گزارش خود نمونههایی از کشورهای دیگر نیز بررسی کرده است.
در افغانستان، دههها جنگ و بمبارانهای سنگین باعث آلودگی طولانیمدت خاک و منابع آب شده است. استفاده از مهمات سمی و مواد شیمیایی خطرناک، خطرات جدی برای کشاورزی و سلامت عمومی ایجاد کرده و فقدان دادههای پایه زیستمحیطی، موانع پاسخگویی را تشدید کرده است.
گزارشگر ویژه بر لزوم تدوین استانداردها و اقدامات قانونی قوی برای پیشگیری، کاهش و جبران آسیبهای ناشی از آلودگی نظامی تأکید کرده است.
در عراق، هزاران مکان آلوده ناشی از فعالیتهای نظامی وجود دارد. در یمن، پاکسازی بقایای سلاحها بدون تجهیزات حفاظتی ساکنان را در معرض آلودگی شیمیایی و رادیولوژیک قرار داده است.
در سودان، آتشسوزیهای پالایشگاههای نفتی، دودی به طول صدها کیلومتر بر فراز شهرها ایجاد کرده است.
اورلانا به چالشهای پاسخگویی، از جمله کمبود اطلاعات، مصونیت حاکمیتی و دشواری اثبات ارتباط بین مواجهه با مواد سمی و آسیب، اشاره کرده است.
او بر ضرورت استفاده از ابزارهای پیشرفته نظارتی مانند سنجش از دور ماهوارهای و اجرای راهکارهای مؤثر از جمله پاکسازی، جبران خسارت و غرامت تأکید کرده است.
