هفدهم اسد ۱۳۷۷، روزی است که طالبان پس از نبردهای سنگین با نیروهای جبهه شمال، شهر مزار شریف را بهطور کامل تصرف کردند. از این رویداد اکنون ۲۷ سال میگذرد، اما هنوز بهعنوان یکی از خونبارترین وقایع معاصر افغانستان یاد میشود.
بر اساس گزارشها، طالبان پس از ورود به شهر، افزون بر تصرف نهادهای حکومتی و یورش به قنسولگری ایران، دست به کشتار گسترده زدند که عمده قربانیان آن از جامعه شیعه بودند.
دیدبان حقوق بشر در گزارشی به نقل از شاهدان عینی تأیید کرده که طالبان پس از ورود به مزار شریف، بیش از دو هزار تن، شامل غیرنظامیان، را به قتل رساندند. برخی منابع دیگر شمار قربانیان را بسیار بالاتر دانسته و از چهار تا شش هزار کشته سخن گفتهاند.
آمارها درباره تلفات این کشتار متفاوت است؛ برخی گزارشها تعداد قربانیان را بین ده تا بیست هزار تن برآورد کردهاند. عارف رحمانی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، گفته است: «پس از جنایات عبدالرحمن خان، طالبان بزرگترین جنایت علیه بشریت را در برابر شیعهها و هزارهها در شهر مزار شریف مرتکب شدند. حدود ده تا بیست هزار شیعه در این رویداد به قتل رسیدند.»
شاهدان محلی که نخواستند نامشان فاش شود، به آمو گفتهاند طالبان هزاران تن را صرفاً به اتهام شیعه بودن بازداشت، اعدام یا تیرباران کردند. به گفته آنان، در روزهای نخست تسلط طالبان، خیابانهای مزار شریف به «جادههای خونین» بدل شد.
این گواهان میگویند که با ورود طالبان، فضای شهر کاملاً نظامی شد؛ جادهها مسدود، صدها جوان بازداشت، خانهها بازرسی و هزاران غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان، یا کشته و یا ناپدید شدند.
نجیب پیکان، فعال جامعه مدنی، نیز گفته است: «در روز نخست، مردم فقط صدای شلیک و وحشت را میشنیدند. وقتی از خانهها بیرون آمدند، با جسد هزاران تن در خیابانها روبهرو شدند. صحنهها بهشدت هولناک بود.»
سخنگوی طالبان در گفتوگو با آمو، تصرف مزار شریف و کشتار سال ۱۳۷۷ را «رویدادی گذشته» خواند و از ارائه جزئیات خودداری کرد.
علاوه بر کشتار گسترده، طالبان به قنسولگری ایران نیز حمله کرده و پس از چند ساعت گروگانگیری، هشت دیپلمات و یک خبرنگار ایرانی را به قتل رساندند. این اقدام واکنشهای تند ایران، سازمان ملل و نهادهای مدافع حقوق بشر را برانگیخت.
