سوپرمنیم جیشنکر، وزیر امور خارجه هند، پس از نزدیک به پنج سال، برای نخستینبار به چین سفر کرد؛ اقدامی که نشانهای از احتیاط توأم با امیدواری در روابط میان دو قدرت آسیایی پس از سالها تنش نظامی و دیپلوماتیک بر سر مرزهای مورد مناقشه در هیمالیا گفته میشود.
جی شنکر روز دوشنبه، ۱۳ سرطان، وارد پکن شد و با هان ژنگ، معاون رئیسجمهوری چین، دیدار کرد. او سپس راهی شهر تیانجین شد تا در نشست وزیران خارجه سازمان همکاری شانگهای شرکت کند.
این سفر یک نقطه عطف دیپلوماتیک در روابطی بهشمار میرود که از زمان درگیری مرزی پس از سال ۲۰۲۰ میلادی در وضعیت پرتنش باقی مانده است. در آن درگیری، ۲۰ سرباز هندی و چهار سرباز چینی کشته شدند و همین مسئله موجب توقف دیدارهای سطح بالا و تشدید مواضع نظامی در دو سوی مرز شد.
وزیر خارجه هند در دیدار با معاون رئیسجمهوری چین گفت: «وضعیت بینالمللی در حال حاضر بسیار پیچیده است. بهعنوان دو کشور همسایه و اقتصاد بزرگ، تبادل نظر آزاد میان هند و چین ضروری است.»
در بیانیه وزارت خارجه چین، هان ژنگ دو کشور را «بازیگران اصلی در حال توسعه و اعضای مهم جنوب جهانی» توصیف کرده و خواستار «احترام متقابل» و «همکاری عملگرایانه» برای تضمین توسعه «باثبات و سالم» روابط دوجانبه شده است.
سفر جیشنکر پس از توافق گشتزنی مرزی در اکتوبر ۲۰۲۴ میلادی انجام شد؛ توافقی که زمینهساز کاهش حضور نظامی در نقاط بحرانی مرزی و گامی در جهت حل یکی از جدیترین مناقشات مرزی دهههای اخیر میان دو کشور تلقی میشود.
در همان ماه، شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، و نرندرا مودی، نخستوزیر هند، در حاشیه نشست بریکس در کازان روسیه، برای نخستینبار از سال ۲۰۲۰ میلادی دیدار حضوری داشتند.
در پکن، وزیر خارجه هند همچنین با وانگیی، وزیر خارجه چین، دیدار کرده است. وانگیی در این دیدار گفت: «جوهره روابط ما در این است که چگونه در هماهنگی زندگی کنیم و به موفقیت متقابل برسیم.»
او افزود: «دو طرف باید از دیدگاه بلندمدت نگاه کنند و راهبردهای پایدار تعریف کنند. روابط ما علیه هیچ کشور ثالثی نیست و نباید تحت تأثیر هیچ طرف ثالثی قرار گیرد.»
اظهارات وانگیی بازتاب نگرانی پکن از نزدیکی فزاینده هند با ایالات متحده و دیگر اعضای پیمان «کواد» است. او از دو کشور خواست تا بیاعتمادی را با اعتماد و رقابت را با همکاری جاگزین کنند.
طبق بیانیه وزارت خارجه هند، جیشنکر تأکید کرده است که صلح و آرامش در مناطق مرزی تأثیر مثبتی بر کلیت روابط دوجانبه دارد. او همچنین نگرانیهایی درباره «محدودیتهای تجاری» و موانع همکاری اقتصادی میان دو کشور را مطرح کرده است.
یکی از موضوعات مورد بحث، ازسرگیری تبادل اطلاعات هیدرولوژیکی در مورد رودخانههای مرزی بوده است؛ مسئلهای که بهویژه در فصلهای بارندگی، همواره از موضوعات مورد اختلاف در روابط آبی دو کشور بوده است.
ماه گذشته نیز چین میزبان نشست وزیران دفاع سازمان همکاری شانگهای در چینگدائو بود؛ نشستی که بدون صدور بیانیه مشترک پایان یافت؛ چون وزیر دفاع هند از امضای آن خودداری کرد.
با این حال، تحلیلگران میگویند هر دو طرف همچنان کانالهای دیپلوماتیک را باز نگه داشتهاند تا ضمن مدیریت تنشها، زمینههایی برای همکاری محدود فراهم کنند.
سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ میلادی تأسیس شد، اکنون ۱۰ عضو دارد؛ از جمله چین، هند، روسیه، ایران و چند کشور آسیای مرکزی. نشست اخیر در تیانجین بر موضوعات امنیت منطقهای، اتصال زیرساختی و یکپارچگی اقتصادی متمرکز بود؛ حوزههایی که علیرغم بیاعتمادیهای راهبردی، اغلب محل همکاری دو قدرت بزرگ آسیایی بوده است.
