ایران و ایالات متحده روز چهارشنبه یک دور گفتگوی غیرمستقیم را در دوحه، پایتخت قطر، به پایان رساندند؛ بیآنکه نشانهای از پیشرفت در مسیر دستیابی به صلحی پایدار دیده شود.
رویترز گزارش داده است که تمرکز این مذاکرات بیشتر بر موضوعاتی بود که دو طرف اعلام کردند هنگام اعلام توافق موقت دو هفته پیش، درباره آنها به تفاهم رسیده بودند.
منابع آگاه از مذاکرات به این خبرگزاری گفتهاند که مذاکرهکنندگان دو کشور طی دو روز در دوحه درباره تردد دریایی در تنگه هرمز و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران گفتگو کردند؛ دو موضوعی که در چارچوب توافق نخستین از اهمیت ویژهای برخوردار هستند.
وزارت خارجه قطر اعلام کرده است که نشست بعدی پس از مراسم تشییع و خاکسپاری رهبر فقید ایران، علی خامنهای، برگزار خواهد شد. قرار است مراسم خاکسپاری او در نهم جولای انجام شود.
سخنگوی وزارت خارجه قطر در پیامی در شبکه اجتماعی اکس نوشته است که مذاکرات دوحه در موضوعات مرتبط با یادداشت تفاهمی که جنگ ماه جون را متوقف کرد، «پیشرفت مثبتی» داشته و بر دستآوردهای نشست سوئیس استوار بوده است.
در واشنگتن دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، گفته است که دو طرف در زمینه محدودیتهای احتمالی بر برنامه هستهای ایران در حال پیشرفت هستند؛ موضوعی که به گفته او دلیل اصلی آغاز جنگ در ماه فبروری با همراهی اسرائیل بوده است.
ترمپ به خبرنگاران گفته است: «خلع هستهای ایران بهخوبی در حال پیشرفت است. آنان جلسات بسیار خوبی داشتهاند و خواهیم دید چه میشود.»
با این حال، منابع آگاه به رویترز گفتهاند که برنامه هستهای ایران در این مذاکرات مطرح نشده و گفتگوها ماهیتی فنی داشته است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، گفته است که این موضوع در مراحل بعدی بررسی خواهد شد. او به خبرنگاران افزود: «بدیهی است که ما درباره مسئله هستهای نگران هستیم و قرار است گفتگو درباره آن را آغاز کنیم.»
در این میان وزارت خارجه قطر گفته است که مذاکرهکنندگان ایرانی و امریکایی بهصورت جداگانه با میانجیگران قطری و پاکستانی دیدار کردند.
به گفته یک منبع آگاه که نخواست نامش فاش شود، جرد کوشنر، داماد ترمپ، و استیو ویتکاف، فرستاده ارشد امریکا که برای آنچه کاخ سفید «مذاکرات سطح بالا» خوانده بود به منطقه اعزام شده بودند، در این نشستها حضور نداشتند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران و رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران، اعلام کرده است که مذاکرات به پایان رسیده است. هیچ یک از طرفین اعلام نکردند که آیا توانستهاند اختلافات خود را کاهش دهند یا خیر.
چه کسی تنگه هرمز را کنترول میکند؟
توافق نخستین میان دو طرف پیشبینی میکند که ایران و امریکا اجازه ازسرگیری عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز را بدهند؛ گذرگاهی که پیش از جنگ حدود یک-پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکرد.
اگرچه رفتوآمد دریایی تا حدی از سر گرفته شده است، اما وضعیت این آبراه راهبردی همچنان نامشخص است. دو کشور آخر هفته گذشته نیز پس از حمله ایران به یک کشتی تجاری، حملههایی در برابر یکدیگر انجام دادند.
دو منبع ارشد ایرانی گفتهاند که این کشور مصمم است حتی در صورت لزوم با استفاده از زور، به رسمیت شناختهشدن کنترول خود بر تنگه هرمز را در سطح بینالمللی به دست آورد. ایران همچنین بارها اعلام کرده است که از اواسط ماه اگست، پس از پایان دوره معافیت از عوارض که در توافق نخستین پیشبینی شده بود، از کشتیهای عبوری عوارض دریافت خواهد کرد.
ترمپ در اظهارات روز چهارشنبه خود احتمال بازگشت به یک جنگ تمامعیار با ایران را کماهمیت جلوه داد و گفت: «فکر میکنم آنان راه زیادی را طی کردهاند.»
پس از این اظهارات، بهای نفت به پایینترین سطح خود در چهار ماه گذشته سقوط کرد و تحلیلگران برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ، پیشبینیهای خود درباره قیمت نفت را کاهش دادند.
رسانههای دولتی ایران روز چهارشنبه گزارش دادند که یک کشتی کانتینربر خارجی در آبهای کمعمق خارج از مسیر دریایی تعیینشده از سوی مقامهای ایرانی به گل نشسته است.
واندانا هری، بنیانگذار شرکت تحلیل بازار نفت «وندا اینسایتس»، گفته است: «هرمز همچنان در حال بازگشایی است، اما این روند ناپیوسته، غیرقابل پیشبینی و فاقد شفافیت کامل است.»
برخی از کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه، پیشنهاد دادهاند که برای پاکسازی ماینها از تنگه هرمز کمک کنند، اما بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، گفته است که انتظار ندارد کشورش در این اقدام مشارکت کند؛ چون ایران تمایلی به همکاری با سایر کشورها نشان نداده است.
