افغانستان مسیرهای ترانزیتیاش را از راه بحر بهگونه کامل از دست داده است. بندر کراچی پاکستان، بندر جبلعلی امارات، بندر عباس ایران که مهمترین مسیرهای ترانزیت کالاهای افغانستان بودند اکنون به روی کالاهای ترانزیتی افغانستان بسته استند.
اتاق تجارت و سرمایهگذاری کشور میگوید که در حال حاضر بازرگانان تقریبا تمامی کالاهای اساسی به شمول مواد غذایی مورد نیاز افغانستان را، از راه آسیای میانه وارد میکنند.
بیستم میزان ۱۴۰۴ خورشیدی، کلیدیترین گذرگاههای بازرگانی و ترانزیتی افغانستان؛ تورخم و سپینبولدک بسته شدند، گذرگاههای که کالاهای ترانزیتی افغانستان از سراسری جهان به بندر کراچی پاکستان میآمدند و سپس از همین دو گذرگاه وارد کشور میشدند.
این بندر از کابل تقریباً ۱۴۰۰ کیلومتر فاصله دارد و بر بنیاد اطلاعات اتاق تجارت یک کانتینر کالاهای بازرگانی ۳ تا ۴ روز به مقصد میرسد و هزینه یک کانتینر ۴۰ فوت تا دو هزار دالر هزینه میبرد.
زمانی که درگیریهای مرزی میان طالبان و پاکستان آغاز شدند، پاکستان این گذرگاه را به روی تجارت و ترانزیت افغانستان بست و تاکنون که ۲۵۰ روز میگذرد، باز نشدهاند.
بندر جبلعلی، دومین مسیر کلیدی تجارت و ترانزیت افغانستان که در امارات متحده عربی موقعیت دارد، پس از جنگ امریکا و اسرائیل در برابر ایران بسته شد و هزاران کانتینر حامل کالاهای ترانزیتی افغانستان روی کشتیها متوقف ماندند.
اتاق تجارت میگوید که بازرگانان کالاهای خود را از نقاط مختلف جهان به بندر جبلعلی امارات متحده عربی انتقال میدادند و سپس با عبور از تنگه هرمز به بندر عباس ایران میآمدند و از راه ایران وارد افغانستان میشد.
اکنون هر دو مسیر کلیدی تجارت و ترانزیت افغانستان از راه بحر بسته استند اما توافق که دیشب میان دونالد ترمپ، رئیس جمهور امریکا، و مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، امضا شد، میتواند راه ترانزیت کالاهای افغانستان را از طریق بندر جبلعلی و بندر عباس باز کند.
اتاق تجارت و سرمایهگذاری میگوید که در حال حاضر تمامی تجارت-ترانزیت افغانستان از راه آسیای میانه وارد افغانستان میشود؛ مسیر پرهزینه و زمانبر.
نهادهای سازمان ملل متحد نیز مانند بازرگانان مجبور استند که مسیرهای طولانی را برای انتقال کمکهای بشردوستانه به افغانستان بپیمایند. برنامه جهانی غذا مثال میآورد که به علت بسته شدن بندر کراچی و جبلعلی، ۴۰۰ تن بیسکویت مغذی کمکی به افغانستان از مسیر طولانی با پیمودن ۱۵ هزار کیلومتر و با گذر از نه کشور وارد افغانستان شده است. اندونیزیا، بندر کراچی پاکستان، بندر جبلعلی امارات متحده عربی-عربستان، اردن، سوریه، ترکیه، جورجیا، آذربایجان، ترکمنستان-افغانستان، مسیرهایی اند که این بستهها پیمودهاند.
در ابتدا آنها را مستقیماً به پاکستان ارسال کردیم و برنامه این بود که از طریق کامیون و از راه مرز زمینی وارد افغانستان شوند؛ مسیری که کارآمدترین گزینه محسوب میشد. اما به علت بسته شدن مرز، این کار غیرممکن شد.»
یکی از مسیرهای دیگر که برخی بازرگانان کالاهای خود را به افغانستان انتقال میدهند، راه آهن چین-افغانستان است که کالاها از شهر ارومچی چین بارگیری و با گذر از قزاقستان و ازبیکستان وارد بندر حیرتان میشوند؛ اما یک عضو اتاق تجارت به آمو میگوید که بسیاری بازرگانان، به دلیل نامطمین بودن و مهرولاک نشدن کانتینرهای حامل کالاها، از این مسیر استفاده نمیکنند.
سیر قریشی، آگاه مسایل اقتصادی، میگوید: «انتقال کندتر شده است و بدون شک هزینهها بلند رفته اند و تنشها در خاورمیانه روی مسیرهای آبی و بحری در قسمت قیمت حمل و نقل اثر منفی گذاشته اند و سبب شدهاند که واردات و صادرات به تاجران دشوارتر شود.»
بر بنیاد اطلاعات اتاق تجارت، هر کانتینر کالای که از راه آسیای میانه به افغانستان میآید نسبت به بحر ۱۵ تا ۲۰ روز بیشتر زمان میبرد و افزون بر این، ۲ هزار دالر بیشتر هزینه میبرد.
یک باشند غور میگوید: «مردم با فقر، گرسنهگی و مشکلات زیادی اقتصادی رو به رو استند. قیمت برنج، آرد و روغن بالا است و روغن که خریده نمی شود.»
در سوی دیگر، واپسین گزارش ماهانه بانک جهانی نشان میدهد که درآمدهای طالبان بیش از پنج درصد افزایش یافتهاند و در یک ماه ۲۰ میلیارد افغانی گردآوری کردهاند. بر بنیاد این گزارش، بیشتر این افزایش درآمدهای طالبان از گردآوری مالیات از مردم بوده است.
