خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده است که در توافق چارچوبی میان امریکا و ایران، ایجاد یک صندوق خصوصی ۳۰۰ میلیارد دالری برای تشویق سرمایهگذاری در ایران پیشبینی شده و بیش از نیمی از این مبلغ تاکنون از سوی سرمایهگذاران تعهد شده است.
این منبع که به دلیل نهایی نشدن توافق نخواست نامش فاش شود، گفته است این صندوق با هدف ایجاد انگیزه اقتصادی برای دو طرف جهت دستیابی به توافق نهایی و پایان دادن به جنگ طراحی شده است. قرار است امریکا و ایران روز جمعه این تفاهم را امضا کنند.
رویترز میگوید پیشتر درباره وجود چنین صندوقی گزارشهایی منتشر شده بود، اما برای نخستین بار گزارش میدهد که بیش از نیمی از منابع آن از قبل تعهد شده و تمامی سرمایه آن از بخش خصوصی تأمین خواهد شد.
مقامهای امریکایی و ایرانی روز یکشنبه گفتند که بر سر یک چارچوب کلی برای پایان دادن به جنگ، رفع محاصره دریایی ایران از سوی امریکا و بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیدهاند.
به گفته این منبع، صندوق جدید یک سازوکار سرمایهگذاری خصوصی است و برنامه بازسازی یا پرداخت غرامت به شمار نمیرود. همچنین هیچ بودجه دولتی یا کمک بلاعوضی در آن در نظر گرفته نشده است.
این منبع افزوده است که شرکتهایی از امریکا، کشورهای عربی خلیج فارس، آسیا، امریکای جنوبی و افریقا برای مشارکت مالی در این صندوق اعلام آمادگی کردهاند.
بر اساس این گزارش، سرمایهگذاریهای پیشبینیشده حوزههایی مانند انرژی، ترابری، تولیدات صنعتی و خدمات لجستیکی را در بر میگیرد.
یک منبع ارشد ایرانی نیز به رویترز گفته است که تهران در ابتدا خواستار دریافت ۴۰۰ میلیارد دالر غرامت جنگی از امریکا شده بود، اما واشنگتن با این درخواست موافقت نکرد. به گفته او، پس از آن ایده ایجاد این صندوق مطرح شد.
بر اساس این گزارش، صندوق یادشده که قرار است «صندوق بازسازی و توسعه» نام بگیرد، مشارکت کشورهای منطقه را از راههای مختلف، از جمله تضمین وامها، ایجاد خطوط اعتباری و تأمین مالی مستقیم بازسازی تأسیسات آسیبدیده از جنگ، در نظر گرفته است.
این تأسیسات شامل مجتمع فولاد مبارکه، پالایشگاهها، میدانهای هوایی و دیگر زیرساختهایی میشود که در جریان جنگ آسیب دیدهاند.
رویترز میگوید ایران، با وجود آنکه یکی از بزرگترین اقتصادهای خاورمیانه است، در چهار دهه گذشته به دلیل تحریمهای امریکا و جامعه جهانی، تقریباً از جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی محروم بوده است.
ایران دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی و چهارمین ذخایر بزرگ نفت جهان را در اختیار دارد. همچنین جمعیتی بیش از ۹۲ میلیون نفر، نیروی کار جوان و تحصیلکرده و ظرفیتهای گستردهای در بخشهایی مانند پتروشیمی، معادن، گردشگری و کشاورزی دارد.
این منبع تأکید کرده است که صندوق سرمایهگذاری پیشنهادی کاملاً جدا از مذاکرات مربوط به لغو تحریمهای امریکا و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور است و این دو موضوع بهعنوان دو سازوکار مالی مستقل دنبال میشوند.
به گفته او، این صندوق تنها در صورتی ایجاد و عملیاتی خواهد شد که دو طرف به یک توافق نهایی و رضایتبخش دست یابند. تفاهمنامهای که قرار است امضا شود، چارچوبی ۶۰ روزه برای پیشبرد مذاکرات خواهد بود.
این منبع گفته است: «صندوق تنها پس از امضای توافق نهایی ایجاد خواهد شد. در طول این ۶۰ روز، مدیران صندوق با مقامهای ایرانی و سرمایهگذاران برای طراحی و تعریف پروژهها همکاری خواهند کرد.»
وزارتهای خارجه ایران و پاکستان، که به گفته رویترز در میانجیگری برای ایجاد این صندوق نقش داشتهاند، تاکنون به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
رویترز همچنین گزارش داده است که یک سخنگوی کاخ سفید به مصاحبه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا، با شبکه سیبیاس اشاره کرده است. آقای ونس گفته بود ایران در صورت پایبندی به توافق با واشنگتن، از جمله برچیدن برنامه هستهای، از میان بردن ذخایر مواد غنیشده و پذیرش نظام سختگیرانه بازرسی، میتواند به صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دالری مورد حمایت کشورهای خلیج فارس دسترسی پیدا کند.
این منبع از ارائه جزئیات بیشتر درباره نحوه اداره صندوق خودداری کرده و گفته است که بسیاری از جزئیات آن هنوز نهایی نشده است.
او همچنین نام شرکتهایی از کوریای جنوبی، جاپان، سنگاپور، مالیزیا و امریکا را در میان سرمایهگذاران احتمالی ذکر کرده، اما فهرست کامل آنان را منتشر نکرده است.
بر اساس این گزارش، تفاهمنامه ۶۰ روزه یک توافق نهایی نیست و انتظار میرود در این مدت، مذاکرهکنندگان امریکایی و ایرانی بهطور همزمان درباره موضوعات هستهای، تحریمها و مسائل امنیتی منطقهای گفتوگو کنند.
