انجمن تاجیکان-فارسیوانان کانادا در پیوند به آنچه «تاراج و تخریب معادن شمال و مرکز افغانستان» خوانده، گفته است که معادن طلا در این مناطق بدون شفافیت، نظارت مستقل و معیارهای فنی و محیطزیستی انجام میشود و زنجیره غذایی مردم بومی را برای دههها آلوده میسازد.
به گفته این انجمن، معادن طلا در تخار، بدخشان و معدن قرهزغن بغلان، «با استفاده از مواد سمی مانند جیوه و سیانید» استخراج میشوند؛ موادی که به طور مستقیم وارد نظامهای آبی منطقه، بهویژه رودخانههای کوکچه و آمو شده و سلامت آب آشامیدنی، زمینهای زراعتی و زنجیرده مواد غذایی را برای دههها آلوده میسازد.
در اعلامیه این نهاد آمده است که این نوع آلودگیها پایدار، انباشتی و بیننسلیاند و خطر افزایش سرطان، بیماریهای مزمن و تخریب اکولوژیک برگشتناپذیر را در پی دارند.
در این اعلامیه افزوده شده که از طرفی هم، «قاچاق و استخراج بیرویهٔ» زغالسنگ از حوزههای شمال و مرکز، از جمله در درۀ سوف، بغلان و سمنگان، بدون نظارت فنی و بدون رعایت حقوق جوامع محلی، باعث از بین رفتن سرمایۀ ملی و تشدید آسیبهای زیستمحیطی شده است.
به باور انجمن تاجیکان- فارسیوانان کانادا، افزون بر این و آنچه «تاراج» منابع باارزش دیگری مانند زمرد پنجشیر و نفت حوزه آمو دریا خوانده است، را نیز در همین چارچوبِ بهرهبرداری غیرشفاف و فاقد پاسخگویی قابل فهم عنوان کرده است.
این انجمن تاکید دارد که شیوه برخورد طالبان و ساختارهای وابسته به آنان با منابع طبیعی افغانستان، بیشتر «به رفتار یک قدرت فاتح با سرزمین غیرخودی» شباهت دارد تا مدیریت مسئولانۀ داراییهای عمومی یک کشور.
در اعلامیه آمده است: «در این منطق، منابع طبیعی نه میراث مشترک ملی، بلکه غنیمت جنگی تلقی میشوند.»
این انجمن افزوده که چنین رویکردی با اصول دولتداری پایدار، عدالت محیطزیستی، حقوق بیننسلی و حق مردم محلی بر سرنوشت سرزمین خود در تعارض بنیادین است. مردم تخار، بدخشان، بغلان، پنجشیر و حوزههای آمو دریا نه تنها ذینفعان این منابع اند؛ بلکه نخستین قربانیان آلودگی، تخریب زمین، نابودی آب و گسترش بیماری خواهند بود.
انجمن تاجیکان-فارسیوانان کانادا از نهادهای بینالمللی، سازمانهای محیطزیستی و مجامع حقوق بشری خواسته است که «استخراج غیرمسئولانۀ» معادن در افغانستان را بهعنوان یک بحران محیطزیستی، اقتصادی و انسانی در دستور کار قرار دهند و برای مستندسازی، مهار و پاسخگو ساختن عاملان این روند اقدام کنند.
این در حالی است که شماری از باشندگان ولسوالی چاهآب ولایت تخار از دو هفته به اینسو دست به اعتراضهای گسترده در پیوند استخراج معادن در این منطقه نیز زدهاند؛ اعتراضهای که به خشونت کشانده شد و دستکم پنج تن کشته شدند و ۱۶ تن دیگر زخمی شدهاند.
طالبان کشتهشدن چهار تن از جمله افراد شرگت استخراجکننده معدن طلا در چاهآب تخار را تایید کردهاند.
