یافتههای آمو نشان میدهند که وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان به دلیل صلاحیتها و برخوردهای سختگیرانه با مردم، بهویژه در برابر زنان و دختران، به یکی از وزارتهای قدرتمند طالبان تبدیل شده است.
طالبان پس از به قدرت رسیدن دوباره در افغانستان، در اقدامِ هدفمندانه اما توام با واکنش های داخلی و جهانی وزارت امر به معروف طالبان را جایگزین وزارت امور زنان کردند.
چنانچه محمد خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان گفته است: «نظام کنونی از الف تا یا اسلامی است. امر به معروف نیز همانند استشهادی ها که در برابر کفر میجگیدند، در خط مقدم قرار دارد.»
اما ساختار این وزارت قدرتمند طالبان چگونه است و کارهایش را به چه شیوهای به پیش میبرد؟
یافتههای آمو نشان میدهند که وزارت امر به معروف طالبان سه معینیت، ۵۲ ریاست و چندین آمریت را در ساختار خود جای داده است.
تشکیلات وزارت امر به معروف طالبان متشکل از محمدخالد حنیفی وزیر، معینیت نظامی، معینیت پالیسی مسلکی، معینیت سمع شکایات و ریاست عمومی مالی و اداری است.
تاکنون طالبان در مورد شمارِ دقیق محتسبان و بودجه سالانهی این وزارت به گونهی رسمی چیزی نگفته اند. اما گزارش اخیر یوناما نشان میدهد که طالبان بیش از سه هزار و سهصد محتسب را در بیست و هشت ولایت کشور استخدام کرده اند؛ یعنی در هر ولایت ۱۱۸ محتسب.
بر بنیاد گزارش یوناما، طالبان در کابل بیش از ۵۴۰ محتسب را استخدام کرده و این محتسبان افزون بر گشتزنی در مکان های عمومی، در نهاد های امنیتی و نهاد های حکومتی طالبان نیز ماموریت اجرا میکنند.
منابع به آمو میگویند که هر محتسب امر به معروف طالبان از ۱۳ تا ۲۵ هزار افغانی معاش دریافت میکنند, یعنی دو برابر معاش یک آموزگار مکتب.
این یافتهها همچنین نشان میدهند که تمام محتسبان امر به معروف طالبان فارغان مدرسههای دینی و به لحاظ مذهبی حنفی مذهب اند.
تمام صلاحیتها و رفتارهای روزمره محتسبان امر به معروف طالبان در چارچوب «قانون امر به معروف و نهی از منکر» و همچنین «قانون سمع شکایات» تعریف و تنظیم شده است.
قانون امر به معروف طالبان اکنون بهعنوان یک ابرقانون و حتی در جایگاه قانون اساسی برای آنان عمل میکند و قانون سمع شکایات نیز امور روزمره و شیوه رسیدگی به آنچه طالبان تخلف میدانند را پوشش میدهد.
قوانین وزارت امر به معروف طالبان: شامل ۴ فصل و ۳۵ ماده، قانون سمع شکایات دارای دو فصل و ۲۳ ماده، واگذاری صلاحیتها و امتیازات به محتسبان و ایجاد محدودیتهای فردی و اجتماعی، بهویژه بر زنان و دختران است.
با این حال یک باشنده کابل میگوید: «زنان و دختران را بدون محرم زندانی و نزد خود نگهمیدارند، این نه در قران است و نه هم در اسلام. طالبان افغانستان را برای ما به جهنم تبدیل کرده اند و ما را از زندگی بیزار کرده اند.»
محتسبان امر به معروف طالبان پس از توشیح قانون امر به معروف در اسد ۱۴۰۳، عملآ دست به اقدام های محدود کنندهی زدهاند؛ از جمله بازداشت زنان و دختران، خبرنگاران، ممنوعیت تصویر زنده جان، بسته کردن آرایشگاه های زنانه و محدود کردن زنان از رفتن به بیرون از خانه و تفریحگاه ها بدون محرم.
صلاحیتهای محتسبان امر به معروف طالبان مشمول بازداشت زنان و دختران، بازداشت خبرنگاران و ممنوعیت پخش تصویر زنده جان، وضح محدودیت بر آزادیهای فردی و اجتماعی، بسته کردن آرایشگاههای زنانه و کنترل اجباری مکانهای عمومی به شمول درمانگاه است.
فضلهادی وزین، استاد دانشگاه افزود: «زندانی کردن و بازداشت زنان و دختران بر خلاف تمام قوانین از جمله ارزش های اسلام است. این اقدام طالبان سبب برهم خوردن نظم اجتماعی و افزایش نفرت مردم میشوند.»
شهروندان کشور میگویند که از یکماه بدینسو، محتسبان امر به معروف طالبان در کابل و سایر ولایت های کشور به گونهی مسلح گشت زنی و به اذیت و آزار مردم به ویژه زنان و دختران می پردازند.
آمو به نوار صوتی یک محتسب امر به معروف طالبان در کابل دست یافته که با لحن تهدید آمیز به وکیلان گذر این گونه هشدار میدهد.
یک محتسب امر به معروف طالبان در این نوار صوتی میگوید: «از تمام وکلای گذر جدی میخواهیم که در مورد آرایشگاه های زنانه توجه کنند. پس از این در هر ناحیه و گذر که آرایشگاه زنان دیده شد، از خود گیله کنید و از ما نه»
آمو خواست تا دیدگاه طالبان را نیز در مورد بودجهی سالانه وزارت امر به معروف، چگونگی برخورد محتسبان با مردم، دریافت معاش و چگونگی استخدام محسبان امر به معروف و نهی از منکر نیز داشته باشد، اما سخنگوی این وزارت تا پخش این گزارش به پرسشهای آمو پاسخ نداد.
رهبرِ و برخی مقامهای طالبان به شمول وزیر امر به معروف طالبان در چهار سال گذشته پیوسته بر آنچه از دید آنها تطبیق شریعت خوانده میشود، تاکید کرده اند. برخی عالمان دین و شهروندان کشور اما میگویند که طالبان زیر نام اسلام و شریعت آزادی های انسانی و اسلامی مردم را گرفته اند.
