گزارش تازهٔ مشترک صندوق حمایت از کودکان ملل متحد (یونیسف) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونیسکو) نشان میدهد که نظام آموزشی افغانستان در «یک بحران بیپیشینه» قرار گرفته است.
این دو نهاد وابسته به سازمان ملل هشدار دادهاند که آیندهٔ کودکان افغانستان بهدلیل سیاستهای محدودکنندهٔ طالبان، کمبود بودجه، کمبود آموزگاران بهویژه آموزگاران زن، و رویدادهای پیدرپی طبیعی، با تهدید جدی روبهرو است.
در گزارش آمده است که فقر یادگیری در افغانستان به سطحی بیپیشینه رسیده و سیاستهای محدودکنندهٔ طالبان و کمبود سرمایهگذاری در بخش آموزش، آیندهٔ یک نسل کامل از کودکان کشور را به خطر انداخته است.
بر بنیاد این گزارش با عنوان «وضعیت آموزش افغانستان ۲۰۲۵»، ۹۰ درصد کودکان دهساله در افغانستان قادر به خواندن یک متن ساده نیستند.
گزارش تأکید میکند که ممنوعیت آموزش دختران در مقاطع متوسطه، حدود دو میلیون و ۲۰۰هزار دختر نوجوان را از آموزش محروم کرده است.
یونیسف و یونیسکو هشدار دادهاند که در صورت ادامهٔ این محدودیتها، تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به چهار میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسطه و عالی محروم خواهند شد.
در کنار آن، ثبتنام پسران در مقاطع متوسطه نیز در چهار سال گذشته بدون تغییر مانده و ورود آنان به آموزش عالی بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ تا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
این وضعیت، بخش آموزش متوسطه را به یکی از شکنندهترین بخشهای نظام آموزشی کشور تبدیل کرده است.
یکی از آموزگاران برکنارشده گفت: «خودم معلم بودم، اضافه بست شدم از مکتبی که واقعاً کمبود معلم داشت. دخترانم از مکتب رفتن ماندهاند. از طالبان میخواهیم این ظلم را بر اولاد وطن بس کنند. تا چه وقت میخواهند این وطن پسمانده و فرزندان وطن بیسواد باشند؟»
یک دانشآموز دختر از وضعیت خود چنین روایت میکند: «مدت چهار سال میشود که ما مکتب نرفتیم. صنف دهم بودم که مکتبها بسته شد. حالا باید صنف دوم دانشگاه میبودم، ولی بیسرنوشت ماندهام. از مسوولان میخواهم به فکر آیندهٔ ما شوند و اجازه بدهند درس خود را ادامه دهیم.»
در این گزارش آمده است که ممنوعیت تحصیل زنان و دختران میتواند تا سال ۲۰۶۶ زیانی اقتصادی معادل ۹.۶ میلیارد دالر برای افغانستان در پی داشته باشد.
این رقم برابر با دو سوم تولید ناخالص داخلی کنونی کشور است.
یونیسف و یونیسکو نوشتهاند که محدودیتهای طالبان، کمبود آموزگاران – بهویژه آموزگاران زن – و مشکلات گستردهٔ ساختاری از دلایل اصلی بحران در نظام آموزشی افغانستان است.
در بخشی از گزارش یونیسف و یونیسکو آمده است: «محدودیتهای طالبان، کمبود جدی آموزگاران بهویژه آموزگاران زن، نبود مواد آموزشی، تغییر پیدرپی در برنامههای درسی، نظارت ضعیف و زیرساختهای فرسوده، کاهش کیفیت آموزش و کمبود امکانات در مکتبها از عوامل اصلی بحران کنونی است.»
یونیسف و یونیسکو در پایان این گزارش از طالبان خواستهاند تا ممنوعیتهای آموزشی و تحصیلی در برابر دختران و زنان را بیدرنگ لغو کنند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت در چهار سال گذشته، دختران دانشآموز بالاتر از صنف ششم را از رفتن به مکتب منع کردند. سپس تحصیل دختران در دانشگاهها را نیز ممنوع ساختند.
این تصمیمها با موج گستردهای از اعتراضها و انتقادهای داخلی و بینالمللی روبهرو شده است.
با وجود آن، طالبان تاکنون هیچ نشانهای از تغییر سیاستهای خود در قبال آموزش دختران نشان ندادهاند.
فعالان حقوق بشر میگویند که این اقدامات طالبان مصداق «آپارتاید جنسیتی» یا تبعیض سازمانیافته بر اساس جنسیت است.
