هاینز یاکوب شیندلر، ناظر پیشین ملل متحد، هشدار داده است که اخراج گسترده مهاجران افغانستان از پاکستان و ایران میتواند زمینه تازهای برای جذب نیرو توسط گروه داعش فراهم کند.
او گفته است: «خطر بسیار زیاد است که داعش-خراسان شهروندان تازه بازگشته افغان را به عنوان فرصتی برای گسترش صفوف خود ببیند.»
او در گفتگو با مدیالاین، افزوده است که افزایش اخراجهای اجباری از دو کشور همسایه باعث نگرانی دیپلماتها و نهادهای امنیتی شده است.
به باور آنان، هزاران خانوادهای که پس از سالها مهاجرت ناگزیر به افغانستان بازگردانده میشوند، در نبود شغل و حمایت معیشتی، در معرض جذب گروههای افراطی قرار میگیرند.
بر بنیاد آمار ملل متحد، از آغاز سال ۲۰۲۵ تا کنون بیش از ۱.۲ میلیون تن بهگونه اجباری از ایران و پاکستان اخراج شدهاند و انتظار میرود تا پایان سال، حدود یک میلیون تن دیگر نیز بازگردانده شوند.
کارشناسان ملل متحد هشدار دادهاند که بازگشت گسترده مهاجران به کشوری که زیرساختهای آن در آستانه فروپاشی است، میتواند به بحران انسانی و امنیتی تازهای بینجامد.
شیندلر گفته است: «از اگست ۲۰۲۱، داعش-خراسان نه تنها اعضای ناراضی طالبان بلکه افغانهای ناامیدی را که احساس میکنند کنار گذاشته شدهاند، جذب کرده است.»
ایندریکا راتواته، معاون نماینده ویژه ملل متحد در افغانستان نیز تأکید کرده است: «هر بازگشتکنندهای سزاوار امنیت و عزت است. اما بدون حمایت فوری، خطر فرو رفتن خانوادهها در فقر و ناامیدی وجود دارد.»
در واکنش به این نگرانیها، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، در گفتگو با مدیالاین گفت که هیچ مدرکی مبنی بر جذب نیرو از میان بازگشتکنندگان وجود ندارد.
او افزود: «این گزارشها ساخته و پرداختهی افراد خاصی است که میخواهند از فقر برای تشویق مردم به پیوستن به داعش-خراسان استفاده کنند.»
از سویی هم رضا محمد، دیپلمات و تحلیلگر امنیتی در اسلامآباد، با تأیید فشارهای اقتصادی ناشی از بازگشت شهروندان افغانستان گفت: «اینکه بازگشتکنندگان را منبع بزرگ جذب نیرو برای گروههای تروریستی بدانیم، اغراقآمیز است.»
به گفته او، چالش اصلی افغانستان اقتصادی است و جامعه جهانی باید برای ایجاد اشتغال و ثبات اقتصادی وارد عمل شود.
در همین حال نجیب آزاد، تحلیلگر سیاسی و سخنگوی پیشین ریاستجمهوری افغانستان، هشدار داده است که اخراجهای گسترده «فقر، بیکاری و نارضایتی اجتماعی» را افزایش میدهد و این شرایط «زمینه مساعدی برای تبلیغات و جذب داعش-خراسان» ایجاد میکند.
علی میثم نظری، مسئول روابط خارجی جبهه مقاومت ملی افغانستان نیز گفته است که بسیاری از کارمندان پیشین حکومت پیشین، پس از بازگشت اجباری و در نبود امنیت، ممکن است برای محافظت از خود به داعش بپیوندند.
به گفته کارشناسان، داعش که حدود دو هزار جنگجو در افغانستان دارد، در سالهای اخیر حملههای مرگباری را در روسیه، ایران و پاکستان انجام داده است.
لوکاس وبر، پژوهشگر مرکز صوفان، هشدار داده است که این گروه میتواند از «فقر، سرخوردگی و نداشتن حمایت دولتی» برای گسترش صفوف خود استفاده کند.
او افزود: «داعش خود را منبع ثبات و هدفمندی برای جوانان ناامید معرفی میکند و این امر تهدیدی جدی برای ثبات افغانستان و منطقه است.»
کارشناسان ملل متحد میگویند اگر جامعه جهانی بهگونه فوری برای کمک به بازگشتکنندگان، ایجاد فرصتهای اقتصادی و مقابله با افراطگرایی اقدام نکند، داعش میتواند قویتر از گذشته ظهور کند.
