اداره بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان (سیگار) در آخرین گزارش سه ماهه خود به کانگرس امریکا، با بررسی وضعیت بازسازی و امنیت در افغانستان، به سوءاستفاده طالبان از سیستم قضایی این کشور برای سرکوب و کنترل اجتماعی پرداخته است.
بر اساس این گزارش، طالبان با استفاده ابزاری از نهادهای قضایی، اقدام به محدودسازی آزادیهای مدنی و سرکوب اقشار مختلف جامعه، به ویژه زنان و فعالان حقوق بشر، میکنند.
طبق این گزارش طالبان از سیستم قضایی به عنوان ابزاری برای تثبیت قدرت خود و حذف مخالفان بهره میبرند و قوانین سختگیرانه و غیرشفاف را به گونهای اجرا میکنند که جامعه افغانستان را تحت فشار و ترس نگه دارد.
سیگار ضمن اشاره به وضعیت بحرانی حقوق بشر در افغانستان، تأکید کرده است که زنان بیشترین آسیب را در نتیجه سیاستهای تبعیضآمیز طالبان دیدهاند و دسترسی آنها به آموزش، کار و خدمات عمومی به شدت محدود شده است. همچنین، گزارشها حاکی از آن است که روند قضایی در بسیاری موارد فاقد شفافیت، عدالت و فرصتهای دفاعی مناسب است و دادگاهها عمدتاً به نفع طالبان حکم میدهند.
سیگار به ضعف ساختاری سیستم قضایی افغانستان اشاره کرده و تأکید دارد که نبود استقلال قضایی و نفوذ طالبان در نهادهای قضایی، باعث شده است که عدالت به صورت گزینشی و با انگیزههای سیاسی اعمال شود.
به گفته سیگار این وضعیت نه تنها حقوق فردی و آزادیهای اساسی را محدود کرده، بلکه بر روند بازسازی و ثبات در کشور نیز تأثیر منفی گذاشته است.
علاوه بر این، سیگار در گزارشهای خود فساد گسترده در نهادهای دولتی از جمله سیستم قضایی را یکی از بزرگترین موانع پیشرفت و توسعه افغانستان معرفی کرده است.
طبق این گزارش فساد و سوءاستفادههای مالی باعث کاهش اعتماد عمومی به دولت و نهادهای قضایی شده بود و به گروههای مسلح و طالبان فرصت میداد تا با استفاده از خلأهای قانونی و اداری، کنترل خود را بر جامعه بیشتر کنند.
با این حال سیگار بر ضرورت نظارت بینالمللی و حمایت از نهادهای مستقل قضایی و مدنی تأکید دارد تا بتوانند در برابر سوءاستفادههای طالبان مقاومت کرده و حقوق انسانی و آزادیهای اساسی مردم افغانستان را تضمین کنند.
سیگار هشدار داده است که در غیاب چنین اصلاحات اساسی، طالبان به استفاده از سیستم قضایی برای سرکوب ادامه میدهند و این موضوع میتواند پیامدهای خطرناکی برای ثبات، امنیت و حقوق بشر در افغانستان داشته باشد.
طالبان از تعهدات خود در توافقنامه دوحه عقبنشینی کردند
اداره بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان در این گزارش اعلام کرده است که طالبان در بیشتر تعهدات کلیدی خود که در توافقنامه دوحه در فبروری ۲۰۲۰ با ایالات متحده پذیرفته بودند، نهتنها پیشرفتی نداشته، بلکه عملاً عقبنشینی کرده و مسیر متفاوتی را در پیش گرفته اند.
این توافقنامه که زمینهساز خروج نیروهای امریکایی از افغانستان شد، بر چهار اصل کلیدی استوار بود: جلوگیری از استفاده از خاک افغانستان علیه امنیت ایالات متحده و متحدانش؛ آغاز مذاکرات بینالافغانی؛ آتشبس و راهحل سیاسی؛ و خروج کامل نیروهای خارجی در برابر تضمینهای امنیتی طالبان.
اما گزارش سیگار با استناد به شواهد امنیتی، حقوق بشری و دیپلماتیک، نشان میدهد که طالبان از اجرای بخش مهمی از این تعهدات سر باز زدهاند. در بخش امنیتی، سیگار هشدار داده است که گروههای هراسافکن از جمله داعش خراسان و القاعده همچنان در افغانستان حضور فعال دارند و توان عملیاتی خود را حفظ کردهاند.
به گفته سیگار با وجود ادعای طالبان مبنی بر مبارزه با این گروهها، حملههای مرگبار داعش در کابل، ننگرهار، بدخشان و سایر ولایات نشان میدهد که تهدید همچنان جدی است.
سیگار همچنین تأکید کرده که طالبان برخلاف تعهد خود مبنی بر گفتوگوی سیاسی با «طرفهای افغان» و تشکیل یک حکومت فراگیر، عملاً انحصار قدرت را در دست گرفتهاند و ساختار فعلی آنان کاملاً از چهرههای نزدیک به رهبری طالبان تشکیل شده است.
بربنیاد این گزارش اقوام، اقلیتهای مذهبی و سیاسی، زنان و نهادهای مدنی از روند سیاسی کنار گذاشته شدهاند.
در بخش آزادی رسانهها نیز سیگار هشدار داده که طالبان با بستن دفاتر رسانهای، بازداشت خبرنگاران، تهدید نهادهای نشراتی و سانسور گسترده، فضای آزادی بیان را تقریباً از بین بردهاند. به گفته سیگار این اقدامات برخلاف تعهدات طالبان برای حفظ آزادیهای مدنی و رسانهای در افغانستان است.
سیگار همچنین به نبود یک چارچوب اقتصادی شفاف و پاسخگو اشاره کرده و نوشته است که طالبان در نبود یک نظام قانونی مشروع و بانک مرکزی مستقل، در کنترل منابع مالی و استفاده از کمکهای بشردوستانه بینالمللی ناکام بودهاند. به گفته سیگار فساد، اختناق و عدم نظارت بینالمللی موجب شده که میلیونها شهروند افغانستان همچنان در فقر شدید و ناامنی غذایی بهسر ببرند.
اداره بازرس ویژه ایالات متحده برای بازسازی افغانستان همچنین در این گزارش گفته است که تصمیم اخیر روسیه برای به رسمیت شناختن طالبان، مسیر تعامل منطقهای با آنان را تغییر داده است.
به گفته سیگار، این اقدام ممکن است سایر کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی را نیز به سوی برقراری روابط رسمی با طالبان سوق دهد.
روسیه در ماه جولای اعلام کرد که طالبان را به عنوان «دولت رسمی افغانستان» به رسمیت میشناسد؛ اقدامی که از سوی طالبان بهعنوان «تصمیم شجاعانه و الگویی برای دیگر کشورها» توصیف شده است.
در گزارش سیگار آمده است که طالبان پیش از این نیز روابط دیپلماتیک غیررسمی با کشورهایی چون پاکستان، ازبیکستان، ترکیه و امارات متحده عربی برقرار کرده بودند و این روند اکنون میتواند وارد مرحله رسمیتر شود.
اداره بازرس ویژه برای بازسازی افغانستان در گزارش سهماهه خود تصویری نگرانکننده از پیامدهای ۲۰ سال مداخله نظامی و مالی ایالات متحده در افغانستان ارائه داده و تأکید کرده است که نهتنها مأموریت امریکا در این کشور به اهداف خود نرسیده، بلکه میلیاردها دالر از کمکها نیز به دلیل فساد، سوءاستفاده و مدیریت ضعیف به هدر رفته است.
در این گزارش آمده است که از سال ۲۰۰۸ تا کنون، سیگار دستکم ۲۴ میلیارد دالر از مجموع کمکهای امریکا به افغانستان را به عنوان موارد فساد، هدر دادن منابع یا سوءاستفاده شناسایی کرده است.
بازرس موقت سیگار، جین آلوئیز، در این گزارش نوشته است: «ما با افتخار در این تلاش سهم گرفتیم، اما نتوانستیم به هدف اصلی خود که ساختن یک افغانستان آزاد، باثبات و دموکراتیک بود، دست یابیم.»
سیگار در مجموع ۱۳۱۹ مورد مشخص فساد، کلاهبرداری و سوءاستفاده را مستندسازی کرده و گفته است که توانسته بیش از ۴.۳ میلیارد دالر را برای مالیهدهندگان امریکایی صرفهجویی کند.
این گزارش تأیید میکند که ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ بهطور کامل تمام کمکهای مالی به افغانستان را متوقف کرده و تنها سه برنامه محدود آموزشی و تحقیقی باقی ماندهاند. این برنامهها شامل بورسیههای آموزشی در پردیس دوحه دانشگاه امریکایی افغانستان و دو پروژه تحقیقاتی در زمینه کشت تریاک و وضعیت معارف افغانستان هستند.
وزارت خارجه امریکا نیز به سیگار گفته که کمکهای بشردوستانه، از جمله کمکهای غذایی و نقدی، به دلیل نگرانی از سؤاستفاده طالبان، به حالت تعلیق درآمدهاند.
سیگار هشدار داده است که توقف ناگهانی کمکها و نبود نظارت، زمینه را برای تصرف و بهرهبرداری طالبان از تجهیزات و داراییهای تأمینشده توسط امریکا را فراهم کرده است. در مواردی طالبان به زور، وسایط زرهی، تجهیزات ارتباطی و منابع مالی نهادهای پیشین را مصادره کردهاند.
براساس شواهد سیگار، شماری از فناوریهای پیشرفته نظامی نیز اکنون در اختیار طالبان قرار دارد، بدون آنکه ایالات متحده کنترولی بر نحوه استفاده از آنها داشته باشد. این وضعیت، به گفته سیگار، تهدیدی برای امنیت منطقه و منافع بلندمدت امریکا به شمار میرود.
در بخشی از این گزارش، سیگار با اشاره به کشته شدن ۲۴۵۹ سرباز امریکایی، هزاران زخمی و بیش از دو تریلیون دالر هزینه در افغانستان نوشته است که علیرغم این فداکاریها، ایالات متحده در رسیدن به اهداف استراتژیک خود ناکام مانده است.
سیگار همچنان افزوده است که هشدارهای مکرر درباره احتمال شکست، فساد، ضعف مدیریت و شکنندگی ساختارهای حکومت پیشین افغانستان در طول سالهای گذشته به مقامهای امریکایی داده شده بود، اما به گفته سیگار بسیاری از این هشدارها نادیده گرفته شدند.
