بر بنیاد مطالعهای تازه از دانشگاه اکستر بریتانیا، طالبان از زمان تسلط بر افغانستان، با اتخاذ یک سیاست متوازن، تلاش کردهاند ضمن اعمال نفوذ بر گروههای جهادی محلی، از رویارویی مستقیم با آنان خودداری کنند.
به گفته این دانشگاه این رویکرد به گروههای جهادی خشونتطلب اجازه داده است تا همچنان در افغانستان فعال باقی بمانند و در برخی موارد، همکاریهایی عمیق با طالبان داشته باشند.
مطالعهای که به رهبری ویدا مهران، استاد دانشگاه اکستر انجام شده، نشان میدهد که گروههایی از جمله القاعده، تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)، اتحادیه جهاد اسلامی و جنبش اسلامی ترکستان شرقی، به دلیل پیوندهای ایدئولوژیک و منافع اقتصادی، همچنان در تعامل با طالبان قرار دارند.
در این گزارش آمده است: «طالبان در حالی که با نیروهای ناتو و دولت پیشین افغانستان میجنگیدند، به شدت به حمایت تاکتیکی و لجستیکی سایر گروههای جهادی متکی بودند. اما پس از تسلط بر کابل، این معادله تغییر کرده است. اکنون این گروهها برای ادامه فعالیت و دسترسی به منابع، به تأیید طالبان نیاز دارند.»
دانشگاه اکستر مینویسد، در حالی که وابستگی عملیاتی طالبان به دیگر گروهها کاهش یافته، «روابط ایدئولوژیک و همکاری مالی و امنیتی» میان آنها همچنان پا برجاست.
طبق این پژوهش طالبان با بهرهبرداری از این روابط، موفق شدهاند بدون درگیری آشکار، از مزایای یک شبکه جهادی منطقهای استفاده کنند.
بر پایه این مطالعه، همکاری مالی طالبان با القاعده یکی از مهمترین ابعاد این روابط است.
طبق یافتههای پژوهشگران، القاعده از استخراج معادن طلا در شمال افغانستان، دهها میلیون دالر در هفته درآمد دارد و بخشی از این درآمد را با طالبان شریک میسازد.
در این پژوهش آمده است که این منبع مالی در بودجه رسمی رژیم طالبان درج نمیشود، اما در عمل، ستون فقرات مالی بخشی از فعالیتهای آنها را تأمین میکند.
این مطالعه همچنین تأکید میکند که طالبان «پناهگاههای امنی» را در افغانستان برای تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) فراهم کردهاند که به آنان اجازه داده است ساختار خود را بازسازی کند، عضوگیری انجام دهد و حملات فرامرزی به پاکستان را تشدید نماید.
به گفته پژوهشگران دانشگاه اکستر، این همکاریهای فرامرزی، امنیت منطقه، بهویژه در مناطق قبیلهای پاکستان را به خطر انداخته و تهدیدی برای ثبات گستردهتر در آسیای جنوبی محسوب میشود.
در گزارش همچنین آمده است که اعضای گروههای جهادی با «ازدواج با زنان افغان» به کارت شناسایی و حتی گذرنامه افغانستان دست مییابند. این اقدام به آنها اجازه میدهد آزادانه در کشور رفتوآمد کرده و عملیات خود را بدون شناسایی انجام دهند.
دانشگاه اکستر هشدار میدهد که سیاست توازنجویانه طالبان در قبال گروههای جهادی، گرچه از درگیریهای داخلی جلوگیری میکند، اما «خطر گسترش افراطگرایی و عملیات برونمرزی را افزایش داده است» بهویژه در شرایطی که طالبان تمایل نشان نمیدهند گروههای دارای ایدئولوژی مشترک را سرکوب کنند، این وضعیت میتواند تهدیدهای امنیتی فرامرزی را تشدید کند.
در این گزارش گفته شده است: «طالبان در حال حفظ تعادلی حساس میان کنترل داخلی و همکاری بیرونی با گروههای جهادی هستند. این راهبرد اگرچه در کوتاهمدت برای آنها سودآور است، اما در درازمدت میتواند امنیت منطقهای و جهانی را به مخاطره بیندازد.»
