در حالیکه ۲۳ اپریل، همزمان با روز جهانی کتاب، در بسیاری از کشورهای جهان با برگزاری نمایشگاهها و برنامههای فرهنگی گرامی داشته میشود، در افغانستان گزارشها از وضعیت بحرانی کتاب و کتابخوانی حکایت دارند.
مقامهای وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان گفتهاند که در یک سال گذشته ۳۷۰ عنوان کتاب را بررسی کرده و دهها عنوان را به دلیل «معیاری نبودن» اجازه نشر ندادهاند.
طالبان کمیسیونی را زیر نام «ارزیابی کتاب» در چارچوب وزارت اطلاعات و فرهنگ ایجاد کردهاند که به گفته منتقدان، هدف آن حذف آنچه «کتابهای ضاله» خوانده میشود، از سطح جامعه است.
در شهر هرات، که از گذشته به عنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی و کتابخوانی در غرب افغانستان شناخته میشود، فعالان این حوزه از رکود کمسابقه بازار کتاب خبر میدهند.
یکی از کتابفروشان این شهر، که نخواست نامش فاش شود، به آمو گفت: «بیشتر به خرید کتاب مشغولم تا فروش آن» و افزود که کتابها را «کیلویی حدود ۴۰ افغانی» خریداری میکند. به گفته او، بسیاری از دارندگان کتاب به دلیل فقر ناچار به فروش کتابهای خود میشوند.
یک استاد دانشگاه در هرات، که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، نیز به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور به فروش کتابخانه شخصی خود شده است. او گفت که ۱۲۰۰ جلد کتابش را به یک کتابفروشی سپرده، اما طی یک سال تنها پنج عنوان از آنها با قیمت بسیار پایین به فروش رسیده است.
با این حال، برخی نشانهها از تداوم علاقه به کتابخوانی، بهویژه در میان دختران، دیده میشود.
شماری از کتابفروشان میگویند که دختران جوان، با وجود محدودیتهای آموزشی، بیشتر به مطالعه، بهویژه رمان، روی آوردهاند.
سیمیه، دانشآموز صنف دهم که پس از بازگشت طالبان به قدرت از ادامه آموزش بازمانده، میگوید: «کتاب تنها پناه من است تا زندگی در قفس را فراموش کنم.» او میافزاید که به دلیل مشکلات مالی قادر به خرید کتاب نیست، اما پیوسته کتابها را از دوستانش قرض میگیرد.
در همین حال، برخی کتابفروشان از واردات محدود کتاب از ایران خبر میدهند. به گفته آنان، با وجود قیمت بالای این کتابها، شماری از مشتریان خاص، عمدتاً دختران، همچنان به خرید آنها ادامه میدهند.
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، محدودیتهای گستردهای بر واردات و نشر کتاب وضع کردهاند. همچنین، فهرستی از نویسندگان و کتابها را به کتابفروشیها ارائه کردهاند که از نشر و پخش آنها جلوگیری شود.
